KUALA LUMPUR (19 DECEMBER 2025) – The Human Rights Commission of Malaysia (SUHAKAM) expresses deep concern and condemnation over the reports of alleged sexual abuses involving students with special needs at a school dormitory in Marang, Terengganu. According to the police investigations, the incidents were being probed under Section 14 of the Sexual Offences Against Children Act 2017, which provides dedicated criminal offences for sexual misconduct involving children.

SUHAKAM strongly condemns all forms of violence and abuse against children, especially with disabilities. All children are entitled to live, learn, and grow in environments that are safe, nurturing and free from violence, abuse, exploitation and any unwanted touching of their bodies. Allegations of sexual violence involving children, particularly those with disabilities, constitute serious violations of their rights, dignity and safety. Children should be empowered to understand bodily autonomy and their right to refuse any contact that is inappropriate, exploitative and harmful.

SUHAKAM calls for a thorough, impartial, and trauma-informed investigation to ensure accountability and due process is upheld for all parties involved. Importantly, children should be empowered to come forward as witnesses. Section 17 of the Sexual Offences Act 2017 provides a legal framework where the law recognises that children are treated as being competent to give evidence unless a court decides otherwise.

From an international human rights perspective, as a State Party to the Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD), as provided for in Article 16 of CRPD, Malaysia is bound to protect, fulfil human rights and prevent any violation of rights against persons with disabilities (PWD), including children, from all forms of violence, exploitation and abuse by taking legislative, social, educational and other measures. It is equally essential that the privacy and dignity of both victims and alleged perpetrators are protected, given their age and vulnerabilities. In line with child protection laws and international human rights standards, the media and public must refrain from revealing identities or speculating on personal details to avoid causing further harm.

In addition to the above, SUHAKAM urges the Ministry of Education and school authorities to implement immediate and robust safeguarding measures to prevent sexual abuse and assault incidents. These include strengthening child protection policies in all learning and residential environments, ensuring accessible reporting channels for students and staff, and providing comprehensive training for educators, supervisors and caregivers on recognising and responding to signs of abuse. Affected children must also receive psychosocial support and specialised care tailored to the needs of students with disabilities.

SUHAKAM further calls for a systematic review of gaps in supervision and protection practices within school settings, including dormitories, to ensure a safe environment for all children, especially those with special needs.

SUHAKAM urges the Royal Malaysia Police and law enforcement agencies to conduct investigations that are transparent, fair, and centred on the needs of children, emphasising trauma-informed practices and the safety of all children involved. To this end, it is essential for the police to establish guidelines for interacting with PWD in procedures such as taking statements and reports from both victims and perpetrators. SUHAKAM also calls for parents, guardians and caregivers to empower and engage children, including PWD children in an open dialogue about bodily autonomy, consent and how to seek help if they feel unsafe.

SUHAKAM reiterates that violence against children is not only a violation of law but a breach of fundamental human rights. All stakeholders, including Government agencies, law enforcement, education authorities, civil society and the community at large, must work collaboratively toward strengthening child protection, prevention and accountability mechanisms in Malaysia. SUHAKAM stands ready to support constructive efforts that uphold the rights, dignity and safety of every child.

-TAMAT--

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
Date: 19 December 2025

MALAYSIA SAMBUT HARI HAK ASASI MANUSIA 2025

KUALA LUMPUR, 11 Disember 2025 Bahagian Hal Ehwal Undang-Undang Jabatan Perdana Menteri (BHEUU), Kementerian Luar Negeri (KLN), Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) dan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu di Malaysia memperingati Hari Hak Asasi Manusia 2025 dengan menganjurkan sebuah forum bertajuk “Melindungi Generasi Masa Hadapan: Hak Asasi untuk Semua.”

Forum ini telah dirasmikan oleh Yang Berhormat Dato’ Sri Azalina Othman Said, Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Undang-Undang dan Reformasi Institusi). Dalam ucapannya, YB Dato’ Sri Azalina menegaskan bahawa melindungi hak dan maruah setiap kanak-kanak bukanlah satu pilihan, ia merupakan asas kekuatan moral Malaysia dan tanggungjawab bersama terhadap generasi akan datang. Seiring dengan evolusi ancaman yang semakin kompleks, beliau menegaskan bahawa undang-undang dan institusi perlu berkembang dengan lebih pantas. Hak asasi manusia akan berjaya dengan adanya sistem yang berwibawa, telus dan bertanggungjawab. Kanak-kanak tidak seharusnya menderita dalam senyap, sama ada dalam atau luar talian, dan dasar yang melibatkan kanak-kanak tidak boleh digubal tanpa suara mereka didengari. YB Dato’ Sri Azalina turut menyatakan komitmen Kerajaan untuk membina Malaysia yang mana setiap kanak-kanak dilindungi, dihargai dan diperkasa untuk mengejar impian serta menjalani kehidupan sepenuhnya.

Pengerusi SUHAKAM, Yang Berbahagia Dato’ Seri Mohd Hishamudin Yunus dalam ucapannya menyebut bahawa selaras dengan tema tahun ini, adalah penting untuk kita menyedari bahawa perlindungan generasi masa hadapan memerlukan komitmen berterusan terutamanya dalam pembangunan dasar, akauntabiliti institusi dan kesedaran awam. YBhg. Dato’ Seri Mohd Hishamudin turut menekankan bahawa hak asasi manusia adalah tanggungjawab bersama yang melibatkan kerjasama agensi kerajaan, pertubuhan masyarakat sivil, para pendidik, ibu bapa dan komuniti.

Dalam ucapan pembukaan beliau, Encik Robert Gass, Pemangku Penyelaras Residen PBB, menyatakan bahawa hak asasi manusia dinikmati atau dinafikan dalam kehidupan seharian setiap kanak-kanak, sama ada dalam aspek keselamatan di rumah, kesamarataan dalam bilik darjah, keadilan di mahkamah, dan maruah ketika berada di klinik. Dalam usaha Malaysia memperkukuh institusi dan memperbaharui komitmennya di bawah Konvensyen mengenai Hak Kanak-Kanak (CRC), perlu diingatkan bahawa kanak-kanak bukan penerima pasif tetapi pemegang hak yang masa depannya bergantung pada keputusan yang dibuat pada hari ini. Tugasnya mudah tetapi mendalam iaitu untuk merapatkan jurang antara hak yang diisytiharkan dan realiti yang dialami oleh kanak-kanak.

Hari Hak Asasi Manusia memperingati penggubalan Perisytiharan Hak Asasi Manusia Sejagat. Tema tahun ini, “Hak Asasi: Keperluan Harian Kita,” amat signifikan bagi Malaysia kerana tahun ini merupakan 30 tahun penyertaan Malaysia kepada CRC dan Konvensyen tentang Penghapusan Segala Bentuk Diskriminasi terhadap Wanita (CEDAW), serta 15 tahun meratifikasi Konvensyen tentang Orang Kurang Upaya (CRPD). Komitmen antarabangsa ini telah mencorakkan pelbagai pembaharuan nasional. Seiring persiapan Malaysia untuk sesi libat urus bersama Jawatankuasa Hak Kanak-Kanak pada tahun 2026, forum ini menegaskan akan kepentingan untuk mengekalkan momentum positif melalui dialog berterusan, pambangunan kapasiti, dan kerjasama antara institusi yang kukuh.

Forum yang dikendalikan oleh Puan Sitti Najihah Md Rusli dari UNICEF Malaysia, membincangkan mengenai “Hak Kanak-Kanak di Malaysia: Daripada Komitmen kepada Pemantauan dan Akauntabiliti”. Forum ini menampilkan panelis daripada pelbagai latar belakang iaitu Dr. Farah Nini Dusuki, Pesuruhjaya Kanak-Kanak, SUHAKAM; Encik Asmar Asmadi Bin Abdullah Sani, Setiausaha Bahagian Dasar dan Perancangan Strategik, KPWKM; YA Datin Paduka Evrol Mariette Peters, Hakim Mahkamah Rayuan, mewakili badan kehakiman; Yang Berhormat Syereleena Abdul Rashid, Ahli Parlimen Bukit Bendera dan Ahli Jawatankuasa Pilihan Khas Parlimen bagi Wanita, Kanak-Kanak dan Pembangunan Komuniti; Encik Thiyagu Ganesan, Timbalan Ketua Pengarah (Reformasi Undang-Undang), BHEUU dan Cik Jessie Lee Jie Xing, wakil belia dan Ahli Majlis Konsultatif Kanak-Kanak (2025–2027), SUHAKAM.

Forum ini turut menyaksikan pelancaran modul “Belia Peduli Hak” oleh Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Undang-Undang dan Reformasi Institusi). Modul ini adalah sumber praktikal yang dibangunkan oleh SUHAKAM untuk meningkatkan kesedaran, pemerkasaan dan penyertaan bermakna dalam kalangan belia di seluruh negara.

Dalam ucapan penutupnya, Yang Berbahagia Datin Paduka Anizan Siti Hajjar Adnin, Timbalan Ketua Setiausaha KLN, menegaskan bahawa perlindungan kanak-kanak memerlukan pendekatan menyeluruh melibatkan seluruh masyarakat. Pendekatan ini perlu diperkukuh melalui kerjasama erat dengan pertubuhan masyarakat sivil bagi meningkatkan ketelusan dan akauntabiliti. YBhg. Datin Paduka Anizan Siti Hajjar turut menekankan bahawa komitmen ini mencerminkan aspirasi Malaysia Madani, yang berteraskan kepercayaan, kerjasama serta usaha membangunkan sebuah masyarakat yang inklusif, ihsan dan berkeprihatinan untuk semua rakyat Malaysia.

Forum hibrid ini telah dihadiri oleh lebih daripada 450 peserta daripada kalangan Kerajaan, kor diplomatik, belia, akademik, sektor swasta, pertubuhan masyarakat sivil dan media.

Disediakan bersama oleh:

BAHAGIAN HAL EHWAL UNDANG- UNDANG, JABATAN PERDANA MENTERI (BHEUU)
KEMENTERIAN LUAR NEGERI MALAYSIA (KLN)
SURUHANJAYA HAK ASASI MANUSIA MALAYSIA (SUHAKAM)
PERTUBUHAN BANGSA-BANGSA BERSATU Di MALAYSIA (UNCT)

11 DISEMBER 2025

KUALA LUMPUR (10 DISEMBER 2025) Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) memandang serius operasi serbuan penguatkuasaan baru-baru ini di sebuah pusat kesihatan yang melibatkan beberapa individu, termasuk pegawai awam. SUHAKAM mengakui peranan agensi penguatkuasaan dalam menegakkan undang-undang serta tanggungjawab Jabatan Perkhidmatan Awam (JPA) untuk menangani dakwaan salah laku dalam perkhidmatan awam. Namun demikian, tindakan tersebut mestilah dilaksanakan selaras dengan perlindungan perlembagaan dan undang-undang, proses wajar yang lebih wajar, serta penghormatan terhadap maruah manusia.

SUHAKAM mengambil maklum laporan bahawa serbuan dan tangkapan telah dibuat secara tergesa-gesa tanpa kehadiran atau pengecaman mangsa. Tindakan penguatkuasaan, terutamanya yang melibatkan soal tingkah laku peribadi dan penahanan seharusnya berdasarkan maklumat yang telah disahkan dan bukti yang boleh dipercayai. Dalam kes ini, tiada mangsa yang dapat dikenal pasti dan ketiadaan bukti, seperti yang dijelaskan oleh Ketua Polis Kuala Lumpur telah menimbulkan persoalan mengenai asas tangkapan besar-besaran tersebut dan sebarang tindakan tatatertib yang mungkin menyusul. SUHAKAM turut bimbang bahawa individu yang ditahan tidak dibebaskan dengan segera walaupun permohonan reman pihak polis telah ditolak oleh majistret. Sebarang kelewatan dalam pembebasan, apatah lagi kelewatan yang berpanjangan seperti dalam kes ini, selepas mahkamah menolak permohonan reman, menimbulkan persoalan serius mengenai kepatuhan kepada arahan kehakiman dan penghormatan terhadap kebebasan diri, di samping boleh menjejaskan proses wajar serta perlindungan Perlembagaan.

Penghargaan harus diberikan kepada Ketua Polis Kuala Lumpur atas keterbukaan beliau menjelaskan bahawa “Semua yang ditahan disiasat di bawah Seksyen 377/372 Kanun Keseksaan, namun tiada bukti untuk membolehkan polis meneruskan siasatan ke arah itu.” (Sunday Malay Mail, 30 November). Walau bagaimanapun, penjelasan ini menimbulkan persoalan: Jika tiada bukti, mengapakah tangkapan besar-besaran tersebut dilakukan pada awalnya? Tidakkah tindakan penahanan secara tergesa-gesa itu sendiri boleh dianggap sebagai pelanggaran Artikel 5 Perlembagaan Persekutuan, yang memperuntukkan bahawa tiada sesiapa pun boleh dilucutkan nyawa atau kebebasan dirinya kecuali mengikut undang-undang?

Bagi pegawai awam, SUHAKAM menegaskan keperluan untuk mematuhi sepenuhnya Peraturan-Peraturan Pegawai Awam (Kelakuan dan Tatatertib) 1993, yang memperincikan prosedur penyiasatan, proses tunjuk sebab dan inkuiri tatatertib yang adil, telus dan tidak berat sebelah. Pegawai mesti dimaklumkan dengan jelas mengenai dakwaan terhadap mereka dan diberikan peluang yang munasabah untuk menjawab sebelum apa-apa tindakan diambil. Keperluan ini diperkuatkan oleh Perkara 135(2) Perlembagaan Persekutuan, yang melarang seseorang pegawai daripada dibuang kerja atau diturunkan pangkat tanpa peluang yang munasabah untuk didengar. Perlindungan ini memastikan keputusan tatatertib dibuat secara adil, berdasarkan fakta dan undang-undang, dan bukan atas andaian awal atau prejudis.

SUHAKAM juga menzahirkan kebimbangan terhadap laporan mengenai pendedahan identiti individu yang terlibat. Hak terhadap privasi dan maruah mesti dilindungi sepanjang proses penyiasatan. Pendedahan kepada umum sebelum fakta dibuktikan boleh mendatangkan mudarat yang tidak sepatutnya dan tidak selaras dengan penjagaan maruah manusia serta piawaian hak asasi manusia, termasuk prinsip-prinsip yang digariskan dalam Perisytiharan Hak Asasi Manusia Sejagat.

Sehubungan itu, SUHAKAM menggesa pihak berkuasa yang berkaitan untuk memastikan bahawa:

i. Segala penyiasatan dijalankan secara telus, objektif dan berdasarkan bukti yang disahkan.

ii. Hak individu yang terlibat, termasuk pegawai awam, dipelihara sepenuhnya selaras dengan Peraturan 1993 serta jaminan perlembagaan.

iii. Identiti peribadi dilindungi sehingga proses wajar diselesaikan dan dapatan ditetapkan.

iv. Proses tatatertib tidak dimulakan atau dimuktamadkan secara tergesa-gesa sebelum semua fakta dinilai dengan sewajarnya.

SUHAKAM sekali lagi menegaskan bahawa pematuhan terhadap proses wajar adalah penting bukan sahaja untuk melindungi hak individu, tetapi juga untuk mengekalkan keyakinan awam terhadap institusi penguatkuasaan dan tatatertib. Penyiasatan yang adil dan telus serta pematuhan terhadap proses wajar mengukuhkan kedaulatan undang-undang dan mempertahankan integriti perkhidmatan awam Malaysia.

-TAMAT--

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
Tarikh: 10 Disember 2025

KUALA LUMPUR (25 NOVEMBER 2025) - Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) menzahirkan kebimbangan terhadap kes melibatkan M. Indira Gandhi dan anaknya Prasana Diksa yang masih lagi berpanjangan. SUHAKAM menggesa Ketua Polis Negara (KPN) dan Polis Diraja Malaysia (PDRM) untuk mematuhi sepenuhnya perintah mahkamah serta memperhebat pencarian dan tidak lagi menangguhkan usaha bagi mengesan kanak-kanak tersebut.

SUHAKAM menegaskan bahawa setiap perintah mahkamah wajib dilaksanakan tanpa pengecualian. Mahkamah Tinggi telah mengarahkan KPN untuk mengesan Prasana Diksa dan menyerahkan beliau kepada ibunya. Kegagalan atau kelewatan melaksanakan arahan mahkamah merupakan pelanggaran serius yang menjejaskan kedaulatan undang-undang, menggugat proses keadilan dan menghakis keyakinan awam terhadap institusi penguatkuasaan.

Sebagai peneraju pasukan polis negara, KPN memikul tanggungjawab besar untuk memastikan PDRM melaksanakan mandat mahkamah. PDRM mempunyai kuasa, keupayaan dan sumber siasatan yang mencukupi untuk mengesan individu serta melaksanakan perintah berkenaan. SUHAKAM menggesa KPN untuk memberi keutamaan kepada kes ini dengan penuh akauntabiliti dan tahap profesionalisme, serta memastikan segala sumber digunakan sebaiknya bagi mengesan dan membawa pulang kanak-kanak tersebut dengan selamat.

Hak dan kepentingan terbaik kanak-kanak mesti menjadi pertimbangan utama dalam setiap tindakan yang diambil. Penyerahan Prasana kepada ibunya adalah kewajipan undang-undang dan amat penting bagi kesejahteraan emosi, psikologi serta perkembangan kanak-kanak. SUHAKAM menegaskan bahawa semua langkah yang wajar perlu diambil untuk menjamin keselamatan dan maruah kanak-kanak.

SUHAKAM turut menggesa PDRM dan pihak berkuasa yang berkaitan untuk memberikan maklumat dan perkembangan terkini secara berkala kepada Indira Gandhi, pasukan peguamnya dan orang awam mengenai status pencarian. Sikap berdiam diri dan komunikasi yang tidak jelas hanya menambah tekanan serta menjejaskan kepercayaan awam. Sekiranya terdapat cabaran ketika operasi atau sebarang isu perundangan dalam pelaksanaan perintah mahkamah, SUHAKAM menuntut penjelasan yang jelas dan kerjasama penuh antara semua agensi berkaitan bagi mengatasinya.

SUHAKAM mengakui penderitaan yang ditanggung Indira Gandhi sejak 16 tahun lalu dan kami berpandangan bahawa perarakan ke Bukit Aman baru-baru ini bukan sahaja menggambarkan penderitaan, namun ketabahan untuk mandapatkan keadilan. SUHAKAM amat kecewa dengan kegagalan KPN untuk menerima patung beruang simbolik yang ingin diserahkan oleh Indira Gandhi, ibu kepada Prasana, kanak-kanak yang telah diculik. Tindakan tersebut memberi pandangan negatif terhadap komitmen KPN dalam menguatkuasakan perintah mahkamah dan dalam tindakan yang betul dari segi moral dan undang-undang. Sebagai pelindung masyarakat, KPN mempunyai kewajipan untuk menegakkan kedaulatan undang-undang. Institusi penguatkuasaan undang-undang harus menggunakan pendekatan kemanusiaan yang diperlukan dalam kes ini di samping menjalankan tugasan mereka dengan penuh tanggungjawab. Oleh yang demikian, SUHAKAM menyeru KPN menghormati perintah mahkamah dengan segera dan menunjukkan komitmen yang tidak berbelah bahagi untuk menegakkan undang-undang. Melaksanakan keputusan mahkamah bukan hanya sekadar prosedur, ia adalah obligasi hak asasi manusia dan teras yang amat penting kepada tadbir urus yang berdemokrasi.

SUHAKAM seterusnya menyeru sokongan berterusan daripada orang awam, masyarakat sivil dan semua pihak berkepentingan. Kerjasama yang efektif antara institusi kehakiman, penguatkuasa undang-undang dan agensi sokongan sosial amat diperlukan untuk memastikan kes kanak-kanak hilang dapat diselesaikan dengan segera, telus dan selaras dengan kedaulatan undang-undang.

-TAMAT--

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
Tarikh: 25 November 2025

KUALA LUMPUR (20 NOVEMBER 2025) – Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) dan Wakil Malaysia ke Suruhanjaya antara Kerajaan ASEAN mengenai Hak Asasi Manusia (AICHR) dan Pengerusi AICHR tahun ini, TYT Edmund Bon Tai Soon, menyambut baik penerimaan dua Deklarasi bersejarah pada Sidang Kemuncak ASEAN Ke-47, iaitu Deklarasi ASEAN Mengenai Hak Kepada Alam Sekitar Yang Selamat, Bersih, Sihat Dan Mampan dan Deklarasi ASEAN mengenai Pemerkasaan Hak Kepada Pembangunan dan Hak kepada Keamanan ke arah merealisasikan Pembangunan Inklusif Dan Mampan.

Kedua-dua deklarasi ini menggambarkan komitmen Negara-Negara Anggota ASEAN untuk menangani cabaran besar di rantau ini, termasuk isu kemusnahan alam sekitar, perubahan iklim serta isu ketidaksamarataan serta pembangunan yang tidak mampan, melalui pendekatan berasaskan lensa hak asasi manusia.

SUHAKAM dan AICHR Malaysia ingin menekankan akan kepentingan elemen yang substantif dan prosedur hak kepada alam sekitar yang selamat, bersih, sihat dan mampan: iklim yang selamat, udara bersih, ekosistem dan biodiversiti yang sihat, air yang selamat dan mencukupi, makanan yang sihat dan mampan, alam sekitar yang tidak tercemar, akses kepada maklumat, penglibatan awam yang efektif dan akses kepada remedi dan keadilan. Ini merupakan tunggak utama ke arah merealisasikan hak kepada alam sekitar yang selamat, bersih, sihat dan mampan. Selanjutnya, hak asasi manusia kepada pembangunan memerlukan kesemua aspek hak tersebut - ekonomi, sosial, budaya dan politik - dilindungi dan ditambah nilai secara bersepadu. Kami juga ingin menggariskan keunikan kedua-dua Deklarasi yang menyeru tanggungjawab dan akauntabiliti korporat, memastikan pelaku bukan negara dan perniagaan untuk mencegah, menghentikan, mengurangkan, dan mengatasi impak negatif dan bahaya kepada alam sekitar.

SUHAKAM dan AICHR Malaysia menegaskan bahawa kerosakan alam sekitar bukan sahaja mengancam ekosistem, tetapi juga kesihatan manusia, kebajikan dan keselamatan orang, dan kestabilan sosial. Sehubungan itu, semua negara harus memperkukuh rangka kerja perundangan dan institusi untuk melaksanakan hak-hak dalam kedua-dua Deklarasi serta menyelaras dasar domestik dengan komitmen serantau seperti yang termaktub di dalam Deklarasi-Deklarasi tersebut.

SUHAKAM secara konsisten telah menyeru agar hak kepada persekitaran yang bersih, sihat dan mampan dimasukkan di bawah Perkara 5(1) Perlembagaan Persekutuan. SUHAKAM turut mengesyorkan supaya Rang Undang-Undang Perubahan Iklim Negara (RUUPIN) yang akan dibentangkan kelak akan mengambil kira sepenuhnya elemen-elemen dan prinsip-prinsip utama dalam kedua-dua Deklarasi tersebut.

Bagi memacu komitmen ini, SUHAKAM dan AICHR Malaysia menyeru semua Negara Anggota ASEAN untuk:

1. Menginstitusikan elemen-elemen dan prinsip-prinsip utama kedua-dua Deklarasi ke dalam rangka kerja perundangan negara, termasuk pengiktirafan dalam perlembagaan dan reformasi undang-undang.
2. Memastikan undang-undang berkaitan iklim dan alam sekitar pada masa hadapan, termasuk RUUPIN, menggunapakai pendekatan berasaskan hak asasi manusia yang berteraskan akses kepada remedi dan keadilan, ketelusan, penglibatan awam dan akauntabiliti.
3. Memperkukuh kapasiti institusi serta mekanisme untuk menjamin akses kepada maklumat, penglibatan awam yang efektif serta akses kepada remedi dan keadilan terutamanya dalam hal berkaitan alam sekitar dan pembangunan, secara khususnya, dengan memberi lebih perlindungan kepada komuniti rentan dan terpinggir seperti Orang Asal/Asli dan pembela hak asasi manusia alam sekitar.
4. Membangunkan obligasi yang jelas kepada pihak negara (Kerajaan) dan pelaku bukan negara, termasuk perniagaan, untuk mencegah, menghentikan, mengurangkan, dan mengatasi impak negatif dan bahaya kepada alam sekitar;
5. Membangunkan kerjasama serantau rentas-sektor dan rentas-tunggak bagi melaksanakan kedua-dua Deklarasi secara inklusif dengan penyertaan penuh agensi-agensi Kerajaan berhubung perkara alam sekitar, perubahan iklim dan pembangunan, masyarakat sivil, pembela hak asasi manusial alam sekitar, dan komuniti yang terkesan.
6. Memantau dan melaporkan kemajuan pelaksanaan kedua-dua Deklarasi secara telus dan berkala melalui mekanisme yang boleh diakses secara umum.
7. Menunjukkan komitmen politik yang tinggi untuk mendukung kedua-dua Deklarasi sebagai instrumen yang menjadi asas membentuk dasar, perancangan, dan tadbir urus di seluruh ASEAN.

Penerimaan kedua-dua Deklarasi ASEAN ini merupakan pencapaian signifikan yang membawa harapan besar terhadap masa depan di mana hak asasi manusia, kelestarian alam sekitar, pembangunan dan keamanan adalah saling bergantungan.

Sebagai bakal Pengerusi kepada Forum Institusi Hak Asasi Manusia Kebangsaan Asia Tenggara (SEANF), SUHAKAM menegaskan komitmen kami untuk menyokong kerjasama hak asasi manusia serantau. Melalui kapasiti ini, SUHAKAM dan SEANF akan bekerjasama rapat menyokong kerja AICHR melalui advokasi bersama, pembangunan kapasiti, dan usaha pelaksanaan dalam kalangan ahli-ahli SEANF untuk memajukan prinsip kedua-dua Deklarasi ke seluruh Asia Tenggara.

SUHAKAM dan AICHR Malaysia sedia bekerjasama dengan kerajaan-kerajaan, masyarakat sivil, badan serantau dan komuniti-komuniti untuk memastikan agar kedua-dua Deklarasi ini bukan sekadar simbolik, tetapi akan diterjemahkan kepada tindakan yang berkesan, konsisten dan dikuatkuasakan. Kami menggesa semua Negara-Negara Anggota ASEAN untuk menzahirkan komitmen dan menterjemahkannya sebagai realiti kehidupan rakyat ASEAN.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
Suruhanjaya Antara Kerajaan ASEAN mengenai Hak Asasi Manusia (AICHR Malaysia)
Tarikh: 20 November 2025