All posts by : Media

KUALA LUMPUR (18 OGOS 2026) - Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) menyambut baik pengumuman Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim, berhubung hasrat Kerajaan untuk memansuhkan Akta Universiti dan Kolej Universiti 1971 (AUKU). Langkah ini merupakan satu perkembangan penting ke arah mewujudkan persekitaran pendidikan tinggi yang menjunjung kebebasan akademik, autonomi institusi, kebebasan bersuara dan berpersatuan, serta penyertaan pelajar yang bermakna.

SUHAKAM recalls that concerns over restrictions imposed by AUKU are longstanding. In Muhammad Hilman Idham & Ors v Kerajaan Malaysia & OrsSUHAKAM menegaskan bahawa kebimbangan terhadap sekatan yang dikenakan di bawah AUKU bukanlah perkara baharu, sebagaimana yang dibuktikan dalam kes Muhammad Hilman Idham & Ors v Kerajaan Malaysia & Ors. Dalam kes tersebut, Mahkamah Rayuan melalui keputusan majoriti memutuskan bahawa Seksyen 15(5)(a) AUKU pada ketika itu, yang menyekat pelajar daripada menyatakan sokongan atau bantahan terhadap parti politik, adalah tidak berperlembagaan. Mahkamah menegaskan bahawa sekatan terhadap kebebasan bersuara seharusnya munasabah dan dapat dijustifikasikan di bawah Perkara 10(2)(a) Perlembagaan Persekutuan, serta mendapati bahawa tiada kaitan yang mencukupi antara penyataan sokongan atau bantahan politik oleh seseorang pelajar universiti dengan keperluan untuk melindungi ketenteraman awam atau moral.

Keputusan tersebut mempunyai implikasi yang lebih luas. Ia menegaskan bahawa pelajar berhak untuk hak perlembagaan mereka di institusi pengajian tinggi, dan sebarang sekatan terhadap hak tersebut mestilah munasabah, berasas dan tidak sewenang-wenangnya dikenakan. Universiti seharusnya menjadi ruang yang menggalakkan pemikiran kritis, pemikiran bebas dan penyertaan yang bertanggungjawab dalam kehidupan awam. Seperti yang dinyatakan oleh Hakim Hishamudin Yunus ketika menyampaikan penghakiman Mahkamah Rayuan, “Universiti seharusnya menjadi medan untuk melahirkan pencetus perubahan dan pemikir, bukannya institusi yang melatih pelajar menjadi seperti robot”.

SUHAKAM berpandangan bahawa cadangan pemansuhan AUKU bukan sekadar mengenai pemansuhan sesuatu undang-undang. Ia merupakan peluang untuk membentuk semula hubungan antara Negara, universiti, ahli akademik dan pelajar dengan memperkukuh kebebasan institusi, di samping memastikan ketelusan dan akauntabiliti. Memandangkan AUKU memainkan peranan dalam penubuhan, perlembagaan dan struktur tadbir urus universiti awam, pemansuhan tersebut perlu disusuli dengan mekanisme peralihan yang jelas bagi memastikan pentadbiran universiti terus berjalan dengan lancar, tanpa mengekalkan atau memperkenalkan semula peruntukan yang boleh mengehadkan kebebasan asasi secara tidak wajar.

SUHAKAM mengambil maklum jaminan Perdana Menteri bahawa kerangka baharu pendidikan tinggi tidak akan mengembalikan sekatan terhadap kebebasan pelajar. Dalam hal ini, sebarang kerangka baharu atau pindaan kepada kerangka sedia ada hendaklah berteraskan prinsip hak asasi manusia dan dibangunkan secara inklusif melalui konsultasi bermakna dengan pelajar, ahli akademik, kepimpinan universiti, masyarakat sivil serta pihak berkepentingan yang berkaitan. Kerangka tersebut juga hendaklah melangkaui aspek penyertaan politik pelajar dengan melindungi kebebasan ahli akademik dan penyelidik untuk mengajar, menjalankan penyelidikan, menerbitkan hasil kajian, berkongsi pandangan dan terlibat dalam wacana awam tanpa campur tangan yang tidak wajar atau rasa bimbang terhadap sebarang tekanan. Pada masa yang sama, kebebasan pelajar untuk menyuarakan pandangan, berpersatuan dan berhimpun secara aman hendaklah dihormati dan dilindungi. Sebarang sekatan terhadap kebebasan tersebut mestilah berasaskan undang-undang, mempunyai keperluan yang jelas dan tidak berlebihan.

Autonomi institusi hendaklah diperkukuh melalui tadbir urus yang telus dan bertanggungjawab dalam pengurusan sumber awam, serta jaminan bahawa hal ehwal akademik tidak dipengaruhi oleh campur tangan yang tidak wajar. Selepas lebih lima dekad pelaksanaan AUKU, pemansuhannya perlu membawa perubahan yang nyata dan bermakna kepada sistem pendidikan tinggi Malaysia. Universiti perlu menjadi ruang yang terbuka untuk perbezaan pandangan, pertukaran idea dan perbahasan secara bebas, serta membolehkan pelajar membina pemikiran kritis dan memainkan peranan yang bermakna dalam masyarakat.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
18 Ogos 2026

KUALA LUMPUR (4 OGOS 2026) - Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) amat bimbang atas keputusan Mahkamah Rayuan untuk mengekalkan penangguhan pelaksanaan perintah Mahkamah Tinggi berkaitan siasatan kehilangan paksa Pastor Raymond Koh yang akan menjurus kepada terhalangnya usaha untuk menegakkan kebenaran dan memastikan akauntabiliti. Keputusan tersebut turut mengekalkan penangguhan pelaksanaan pembayaran ganti rugi yang telah diperintahkan oleh Mahkamah Tinggi.

Walaupun SUHAKAM menghormati sepenuhnya kebebasan badan kehakiman serta proses perundangan, Suruhanjaya amat bimbang bahawa kelewatan berterusan dalam melaksanakan perintah Mahkamah Tinggi hanya akan menyulitkan lagi usaha mencari kebenaran dan keadilan bagi kes yang masih belum diselesaikan selepas lebih sembilan tahun.

Melalui Siasatan Awam bersejarah yang dijalankan pada tahun 2019, SUHAKAM telah membuat kesimpulan bahawa Pastor Raymond Koh merupakan mangsa kehilangan paksa yang dilakukan oleh ejen Negara. Pada November 2025, Mahkamah Tinggi turut memutuskan bahawa Kerajaan dan pihak polis bertanggungjawab terhadap kehilangan paksa beliau serta memerintahkan antaranya, supaya siasatan dibuka semula. Dapatan tersebut merupakan satu langkah penting ke arah memastikan akauntabiliti serta memberi harapan baharu kepada keluarga bahawa kebenaran akhirnya akan terbongkar.

Semakin lama kes ini berlarutan, semakin tinggi risiko untuk bukti menjadi rosak atau hilang, saksi tidak lagi dapat dikesan dan peluang untuk menjalankan siasatan secara berkesan akan terlepas buat selama-lamanya. Kelewatan dalam kes-kes yang melibatkan dakwaan kehilangan paksa bukan sahaja menjejaskan keberkesanan siasatan, malah memanjangkan penderitaan keluarga yang telah bertahun-tahun hidup dalam ketidakpastian mengenai nasib serta keberadaan insan yang mereka kasihi.

Kehilangan paksa merupakan pencabulan hak asasi manusia yang paling serius dan menjejaskan pelbagai hak, termasuk hak untuk hidup, kebebasan, keselamatan diri, pengiktirafan di sisi undang-undang serta hak untuk mendapatkan pembelaan yang berkesan. Ketidakpastian yang berterusan mengenai nasib mangsa yang hilang turut menyebabkan penderitaan psikologi yang berpanjangan kepada ahli keluarga, yang turut diiktiraf sebagai mangsa di bawah piawaian hak asasi manusia antarabangsa.

SUHAKAM sekali lagi menegaskan bahawa siasatan terhadap dakwaan kehilangan paksa hendaklah dijalankan dengan segera, menyeluruh, bebas, tidak berat sebelah dan berkesan. Akauntabiliti amat penting bukan sahaja untuk memberikan keadilan kepada mangsa dan keluarga mereka, malah bagi mengekalkan keyakinan awam terhadap kedaulatan undang-undang serta memastikan pencabulan sedemikian tidak berulang. SUHAKAM turut mengulangi gesaannya agar Malaysia meratifikasi Konvensyen Antarabangsa bagi Perlindungan Semua Orang daripada Kehilangan Paksa (ICPPED) serta menjadikan kehilangan paksa sebagai suatu kesalahan jenayah yang khusus di bawah undang-undang domestik. Langkah-langkah ini akan memperkukuh kerangka perundangan Malaysia dalam mencegah kehilangan paksa, memastikan akauntabiliti, serta menyediakan mekanisme pemulihan yang berkesan kepada mangsa dan keluarga mereka.

SUHAKAM berdiri teguh bersama keluarga Pastor Raymond Koh dalam usaha berterusan mereka untuk menegakkan kebenaran dan mendapatkan keadilan. Kami kekal komited dalam memperjuangkan akauntabiliti, ketelusan dan penghormatan terhadap hak asasi manusia, serta berharap proses perundangan akan dapat merungkai kebenaran mengenai kehilangan Pastor Raymond Koh dan memastikan pihak yang bertanggungjawab dikenakan tindakan sewajarnya.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
4 Ogos 2026

KUALA LUMPUR (1 OGOS 2026) – Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) menzahirkan kebimbangan terhadap siasatan polis yang melibatkan aktivis alam sekitar, Shakila Zen, yang dipanggil untuk memberikan keterangan berhubung satu hantaran di media sosial yang didakwa mengaitkan institusi diraja Pahang dengan aktiviti perlombongan pasir.

Menurut laporan, siasatan tersebut dijalankan di bawah Seksyen 500 Kanun Keseksaan dan Seksyen 233 Akta Komunikasi dan Multimedia 1998 (AKM). SUHAKAM memperakui peranan sah pihak berkuasa dalam menyiasat dakwaan kesalahan namun begitu, sebarang tindakan yang diambil hendaklah dilaksanakan secara perlu, berkadaran dan selaras dengan tanggungjawab Malaysia untuk menghormati serta melindungi hak asasi manusia, khususnya hak kepada kebebasan bersuara.

Kebebasan bersuara dijamin di bawah Perkara 10(1)(a) Perlembagaan Persekutuan serta diiktiraf di bawah Perkara 19 Perisytiharan Hak Asasi Manusia Sejagat (UDHR) dan Perkara 19 Kovenan Antarabangsa Mengenai Hak-Hak Sivil dan Politik (ICCPR). Walaupun Malaysia masih belum menjadi Negara Pihak kepada ICCPR, Perkara 19 mencerminkan piawaian antarabangsa yang diiktiraf berhubung kebebasan bersuara. Meskipun hak ini boleh tertakluk kepada sekatan yang dibenarkan oleh undang-undang, sekatan tersebut hendaklah memenuhi prinsip keperluan dan perkadaran serta tidak menghalang wacana awam yang sah mengenai perkara-perkara berkepentingan awam.

Pejuang hak alam sekitar memainkan peranan penting dalam memperkukuh ketelusan, akauntabiliti dan penyertaan awam dalam tadbir urus alam sekitar. Dengan mengetengahkan risiko alam sekitar serta kesan pembangunan terhadap komuniti yang terjejas, mereka menyumbang kepada wacana awam yang lebih bermaklumat serta memperkukuh tadbir urus alam sekitar melalui penelitian dan akauntabiliti yang lebih berkesan. Peranan ini selaras dengan Pelan Tindakan Kebangsaan Mengenai Perniagaan dan Hak Asasi Manusia (NAPBHR) Malaysia yang menekankan ketelusan, penglibatan bermakna pihak berkepentingan serta perlindungan hak alam sekitar bagi memastikan pembangunan dilaksanakan secara bertanggungjawab dan mampan. Oleh itu, individu yang memperjuangkan perlindungan alam sekitar hendaklah dapat menjalankan peranan mereka secara bebas dan selamat tanpa rasa takut terhadap ugutan, gangguan atau tindakan balas.

Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB), melalui Resolusi 76/300, telah mengiktiraf hak kepada alam sekitar yang bersih, sihat dan mampan sebagai hak asasi manusia sejagat. Hak ini turut ditegaskan di peringkat serantau menerusi Deklarasi ASEAN mengenai Hak kepada Alam Sekitar yang Selamat, Bersih, Sihat dan Mampan, yang mencerminkan komitmen Negara-Negara Anggota ASEAN terhadap perlindungan alam sekitar dan pemenuhan hak-hak berkaitan alam sekitar. Penikmatan hak ini secara berkesan bergantung kepada perlindungan hak-hak prosedural berkaitan alam sekitar, termasuk akses kepada maklumat, penyertaan awam, akses kepada keadilan serta kebebasan untuk menyuarakan kebimbangan berkaitan isu-isu alam sekitar.

SUHAKAM turut mengambil maklum dengan kebimbangan terhadap laporan bahawa Shakila Zen sebelum ini pernah berdepan ugutan dan gangguan susulan usaha advokasinya. Pejuang hak asasi manusia hendaklah diberikan perlindungan yang berkesan daripada ugutan, keganasan dan sebarang bentuk tindakan balas yang timbul akibat pelaksanaan hak mereka secara aman. Selaras dengan Deklarasi Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Pembela Hak Asasi Manusia, Malaysia mempunyai tanggungjawab untuk memastikan individu dan organisasi dapat mempromosi serta melindungi hak asasi manusia dalam persekitaran yang selamat dan kondusif. Ini termasuk menjamin hak kepada kebebasan bersuara, kebebasan berhimpun secara aman dan penyertaan dalam hal ehwal awam, khususnya berhubung isu-isu yang memberi kesan kepada alam sekitar dan kesejahteraan masyarakat.

Sehubungan itu, SUHAKAM menyeru pihak berkuasa yang berkaitan supaya memastikan sebarang siasatan dijalankan secara adil, bebas dan selaras dengan prinsip keperluan, perkadaran serta proses sewajarnya. Suruhanjaya turut menggesa agar undang-undang tidak digunakan dengan cara yang mewujudkan kesan ketakutan terhadap advokasi alam sekitar yang sah atau menghalang penyertaan awam dalam perkara-perkara berkaitan perlindungan alam sekitar dan pembangunan mampan.

SUHAKAM kekal komited untuk mempromosi dan melindungi hak asasi manusia untuk semua serta menegaskan bahawa perlindungan terhadap pembela alam sekitar dan pemeliharaan ruang sivik merupakan prasyarat penting bagi memperkukuh keadilan alam sekitar, mencapai pembangunan mampan serta memastikan setiap individu dapat menikmati hak kepada alam sekitar yang bersih, sihat dan mampan.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
1 Ogos 2026

KUALA LUMPUR (29 JULAI 2026) - Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) menzahirkan kebimbangan berhubung pertikaian tanah yang sedang berlaku melibatkan komuniti Orang Asli Kampung Sungai Cot, Maran, Pahang. SUHAKAM mengambil maklum bahawa Pihak Berkuasa Negeri mempunyai kuasa dalam pentadbiran tanah namun menegaskan bahawa kuasa tersebut harus dilaksanakan selaras dengan Perlembagaan Persekutuan, kedaulatan undang-undang serta obligasi hak asasi manusia Malaysia.

Tanah adat Orang Asli bukan sekadar aset ekonomi, malah berkait rapatdengan identiti, budaya, kerohanian, pengetahuan tradisional dan kelangsungan hidup mereka sebagai Masyarakat Orang Asli Kehilangan tanah adat bukan sahaja menjejaskan sumber kehidupan, bahkan turut mengancam kesinambungan warisan budaya dan cara hidup mereka. SUHAKAM secara konsisten menegaskan bahawa haktanah adat Orang Asli wajar diiktiraf secara bermakna dan dilindungi dengan berkesan. Prinsip undang-undang sedia ada turut mengiktiraf bahawa hak adat yang terhasil daripada pendudukan dan penggunaan tanah warisan secara turun-temurun wajar diberikan perlindungan. Sehubungan itu, Akta Orang Asli 1954 hendaklah dilaksanakan selaras dengan tujuan perlindungannya bagi menjamin hak serta kebajikan komuniti Orang Asli.

SUHAKAM turut menegaskan bahawa pembangunan tidak boleh dilaksanakan dengan mengorbankan hak asasi Masyarakat Orang Asli. Pembangunan ekonomi dan pelaburan hendaklah dilaksanakan dengan menghormati hak asasi manusia, melindungi hak tanah adat serta memastikan tiada mana-mana komuniti yang tercicir daripada arus pembangunan. Prinsip ini juga selaras dengan Pelan Tindakan Nasional mengenai Perniagaan dan Hak Asasi Manusia (NAPBHR) Malaysia yang diterajui oleh Jabatan Perdana Menteri bersama kementerian berkaitan, yang mengiktiraf penghormatan terhadap hak Masyarakat Orang Asli dan perlindungan alam sekitar sebagai komponen penting dalam amalan perniagaan yang bertanggungjawab. Kepentingan ekonomi tidak seharusnya mengatasi hak Orang Asli serta perlindungan terhadap tanah adat mereka.

Selaras dengan Deklarasi Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenaiHak Masyarakat Orang Asal/Asli (UNDRIP), sebarang keputusan yang melibatkan tanah, wilayah dan sumber Masyarakat Orang Asal/Asli hanya boleh diteruskan selepas rundingan yang bermakna diadakan serta memperoleh Persetujuan Bebas, Awal dan Dimaklumkan (FPIC) daripada mereka. Rundingan yang hanya dijalankan selepas sesuatu keputusan telah dibuat tidak memenuhi prinsip penyertaan yang bermakna serta tidak menghormati hak mereka.

SUHAKAM amat bimbang bahawa tindakan penguatkuasaan jenayah dalam konteks pertikaian tanah adat yang masih belum diselesaikan berisiko meningkatkan ketegangan serta menjejaskan keyakinan awam terhadap usaha mencapai penyelesaian yang adil. Sekiranya terdapat tuntutan yang sah dan masih belum diselesaikan berhubung tanah adat, keutamaan hendaklah diberikan kepada dialog, mediasi dan proses perundangan yang adil, berbanding tindakan penguatkuasaan yang berpotensi untuk terus meminggirkan komuniti Orang Asli.

Sehubungan itu, SUHAKAM menggesa Kerajaan Negeri Pahang untuk:

1. mengadakan sesi libat urus yang bermakna dengan segera bersama komuniti Orang Asli yang terjejas serta semua pihak berkepentingan berkaitan;
2. menangguhkan sebarang aktiviti yang boleh memberi kesan kekal terhadap tanah adat yang dipertikaikan sehingga tuntutan tersebut diselesaikan melalui proses yang bebas dan adil;
3. memastikan setiap pembangunan pada masa hadapan yang melibatkan tanah adat Orang Asli dilaksanakan selaras dengan prinsip FPIC; dan
4. memperkukuh mekanisme bagi mengiktiraf, melindungi serta mewartakan tanah adat Orang Asli selaras dengan Perlembagaan Persekutuan, prinsip perundangan domestik dan piawaian hak asasi manusia antarabangsa.

SUHAKAM turut menggesa Kerajaan Persekutuan supaya mempercepatkan reformasi undang-undang dan dasar secara menyeluruh berkaitan hak tanah Orang Asli. Pertikaian yang berulang kali berlaku menunjukkan keperluan mendesak untuk mewujudkan satu kerangka nasional yang komprehensif mengikut lunas undang-undang, di samping memastikan penghormatan terhadap hak, maruah dan hak menentukan nasib sendiri Masyarakat Orang Asli.

Penghormatan terhadap hak Masyarakat Orang Asli bukanlah penghalang kepada pembangunan. Sebaliknya, ia merupakan asas kepada pembangunan yang mampan, inklusif dan saksama. Kemajuan Malaysia tidak seharusnya dicapai dengan merampas tanah yang telah menjadi sumber kehidupan komuniti Orang Asal sejak turun-temurun. SUHAKAM akan terus memainkan peranan dalam memudah cara dialog yang konstruktif bersama semua pihak serta memperjuangkan penyelesaian yang menghormati keadilan, hak asasi manusia dan kedaulatan undang-undang.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
29 Julai 2026

KUALA LUMPUR (25 JULY 2026) Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) mengambil maklum namun bimbang terhadap keputusan Mahkamah Rayuan yang memutuskan bahawa kanak-kanak yang dilahirkan di luar perkahwinan kepada bapa warganegara Malaysia dan ibu bukan warganegara, tidak berhak memperolehi kewarganegaraan Malaysia di bawah Perlembagaan Persekutuan.

SUHAKAM menghormati sepenuhnya kebebasan badan kehakiman serta mengiktiraf bahawa Mahkamah bertanggungjawab mentafsir dan menguatkuasakan Perlembagaan Persekutuan sebagaimana yang diperuntukkan pada masa ini. Namun demikian, keputusan tersebut menyerlahkan jurang yang masih wujud dalam kerangka kewarganegaraan negara yang berpotensi menyebabkan sebahagian kanak-kanak berisiko tidak mempunyai kewarganegaraan serta berdepan proses ketidaktentuan undang-undang yang berpanjangan.

Setiap kanak-kanak mempunyai hak untuk memperolehi kewarganegaraan. Perkara 7 Konvensyen Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) mengenai Hak Kanak-Kanak (CRC), yang telah diratifikasi oleh Malaysia sejak tahun 1995, memperuntukkan bahawa setiap kanak-kanak berhak didaftarkan sejurus selepas kelahiran serta memperoleh kewarganegaraan. Negara-negara pihak hendaklah melaksanakan hak-hak tersebut, khususnya dalam keadaan di mana seseorang kanak-kanak berisiko menjadi tanpa kewarganegaraan. Sewaktu Pemerhatian Penutup dijalankan pada Februari 2026, Jawatankuasa Hak Kanak-Kanak PBB menggesa Malaysia memperkukuh kerangka perundangannya bagi memastikan semua kanak-kanak mempunyai akses kepada kewarganegaraan tanpa diskriminasi, dan mengambil langkah-langkah untuk mencegah dan mengurangkan isu kanak-kanak tanpa kewarganegaraan. Jawatankuasa turut menegaskan bahawa prinsip kepentingan terbaik kanak-kanak tanpa diskriminasi seharusnya menjadi pertimbangan utama dalam semua keputusan yang melibatkan hak kewarganegaraan kanak-kanak.

SUHAKAM menegaskan bahawa tiada kanak-kanak patut dinafikan hak dan dipinggirkan hak kewarganegaraan hanya disebabkan oleh status perkahwinan ibu bapanya atau nasib kelahiran yang di luar kawalan mereka. Setiap kanak-kanak berhak mendapat perlindungan yang sama rata serta layanan tanpa diskriminasi di sisi undang-undang, tanpa mengira status perkahwinan ibu bapanya. Identiti di sisi undang-undang dan masa depan seseorang kanak-kanak tidak seharusnya bergantung kepada keputusan atau keadaan yang bukan berpunca daripada dirinya. Kewarganegaraan bukan sekadar suatu status perundangan, malah merupakan akses kepada pelbagai hak asasi termasuk pendidikan, penjagaan kesihatan, perlindungan sosial, peluang pekerjaan serta penyertaan penuh dalam masyarakat.

Sehubungan itu, SUHAKAM mengulangi pendiriannya agar undang-undang dan dasar berkaitan kewarganegaraan di Malaysia terus diperkasa dan diperbaharui secara progresif selaras dengan prinsip kesaksamaan, tanpa diskriminasi serta kepentingan terbaik kanak-kanak. Walaupun pindaan Perlembagaan Persekutuan yang membolehkan ibu warganegara Malaysia memberikan kewarganegaraan kepada anak yang dilahirkan di luar negara merupakan satu pencapaian penting, pembaharuan lanjut masih diperlukan bagi memastikan tiada kanak-kanak dinafikan akses kepada kewarganegaraan akibat halangan perundangan atau pentadbiran.

Sehingga reformasi menyeluruh dilaksanakan, SUHAKAM menyeru Kerajaan agar terus memanfaatkan mekanisme di bawah Perkara 15A Perlembagaan Persekutuan bagi mengelakkan kanak-kanak daripada menjadi tanpa kewarganegaraan. Budi bicara di bawah peruntukan ini hendaklah dilaksanakan berasaskan prinsip kepentingan terbaik kanak-kanak.

SUHAKAM kekal komited untuk bekerjasama dengan Kerajaan, Parlimen dan semua pihak berkepentingan dalam memperkukuh kerangka kewarganegaraan yang melindungi hak kanak-kanak, selaras dengan kewajipan Malaysia di bawah CRC.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)

25 July 2026

KUALA LUMPUR (23 JULAI 2026) - Hak untuk menyertai kehidupan politik, termasuk hak untuk mengundi dan dipilih sebagai wakil rakyat, merupakan hak asasi setiap warganegara tanpa diskriminasi. Berdasarkan statistik Jabatan Pembangunan Orang Kurang Upaya (JPOKU), Jabatan Kebajikan Masyarakat (JKM), yang dikongsikan kepada SUHAKAM pada 2 Mei 2026, di Negeri Sembilan sahaja, seramai 28,976 Orang Kurang Upaya (OKU) berdaftar yang layak untuk mengundi. Jumlah ini tidak termasuk individu yang mengalami ketidakupayaan sementara yang disebabkan oleh pelbagai faktor antaranya seperti kemalangan dan penyakit. Data ini menunjukkan kepentingan untuk memastikan sistem pilihan raya benar-benar inklusif dan mampu menjamin penyertaan penuh, berkesan dan bermakna bagi semua pengundi tanpa mengira jenis ketidakupayaan.

Akses kepada penyertaan politik adalah hak asasi yang terpakai kepada semua warganegara tanpa diskriminasi. Ianya merupakan hak asasi yang dijamin di bawah Perlembagaan Persekutuan, Akta Orang Kurang Upaya 2008 (Akta 685) serta Artikel 29 Konvensyen Mengenai Hak Orang Kurang Upaya (CRPD). Walau bagaimanapun, berdasarkan dapatan kajian SUHAKAM, penyertaan OKU secara inklusif masih tidak tercapai oleh pelbagai faktor berstruktur, sebelum, semasa dan selepas proses pilihan raya. Sehubungan itu, SUHAKAM menyeru Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR), parti-parti politik, calon pilihan raya serta agensi berkaitan untuk menjamin hak tersebut dengan mengambil langkah-langkah berikut:

1. Menjamin akses fizikal kepada proses pilihan raya
   • Memastikan semua pusat mengundi memenuhi prinsip reka bentuk sejagat (universal design), termasuk penyediaan ramp, laluan OKU, tempat letak kenderaan khas, tandas OKU dan saluran mengundi yang mudah diakses.
   • Menyediakan bantuan mobiliti dan pengangkutan yang bersesuaian bagi pengundi OKU yang memerlukan.
2. Menyediakan maklumat pilihan raya yang boleh diakses oleh semua
   • Menyediakan manifesto dalam format yang mudah dibaca, tulisan Braille, cetakan besar dan format digital yang serasi dengan pembaca skrin.
   • Memastikan laman sesawang, bahan kempen dan manifesto mematuhi piawaian aksesibiliti digital.
   • Menyediakan sari kata, kapsyen serta Jurubahasa Bahasa Isyarat Malaysia (BIM) dalam semua ceramah, debat dan kempen pilihan raya.
3. Memperkukuhkan prosedur pengundian yang mesra OKU
   • Menyediakan maklumat yang jelas mengenai hak pengundi OKU, termasuk penggunaan pengiring dan bantuan munasabah semasa proses pengundian.
   • Memastikan petugas pilihan raya diberi latihan berkaitan hak OKU, komunikasi inklusif dan penyediaan bantuan munasabah, termasuk galakan mempelajari Bahasa Isyarat Malaysia.
   • Menjamin kerahsiaan undi dan autonomi pengundi OKU sepanjang proses pengundian.
4. Memperluaskan pendidikan sivik yang inklusif
   • Meningkatkan kesedaran mengenai kepentingan penyertaan politik dalam kalangan OKU, penjaga dan masyarakat.
   • Menyediakan maklumat pilihan raya dalam bahasa yang mudah difahami serta format yang memenuhi keperluan semua kategori OKU.
5. Menggalakkan penyertaan OKU sebagai calon pilihan raya
   • Parti-parti politik digalakkan menyediakan peluang, sokongan dan ruang kepimpinan kepada calon OKU.
   • Menilai semula halangan undang-undang, kewangan dan sosial yang mengehadkan penyertaan OKU sebagai calon pilihan raya.

SUHAKAM menegaskan bahawa demokrasi yang inklusif bukan sekadar memastikan semua rakyat boleh membuang undi, tetapi juga memastikan setiap warganegara mempunyai akses yang sama kepada maklumat, kempen politik, proses pengundian dan peluang untuk dipilih sebagai wakil rakyat. Malaysia tidak boleh mencapai sistem demokrasi yang benar-benar adil sekiranya masih terdapat mana-mana warganegara yang menghadapi kesukaran atau terhalang daripada melaksanakan hak politik mereka hanya kerana ketidakupayaan. Penyertaan penuh dan berkesan OKU dalam kehidupan politik merupakan sebahagian daripada komitmen negara terhadap hak asasi manusia dan prinsip Matlamat Pembangunan Mampan (SDG) .

Bersempena dengan Pilihan Raya Umum (PRU) Dewan Negeri, Negeri Sembilan yang akan datang, SUHAKAM menggalakkan OKU, ahli keluarga, penjaga, organisasi yang mewakili golongan OKU, pemerhati pilihan raya serta orang awam untuk SEGERA memaklumkan sebarang halangan yang dihadapi sepanjang proses pilihan raya berlangsung melalui saluran emel: PWDcommittee@suhakam.org.my. PRU Dewan Negeri, Negeri Sembilan sekali lagi membuka peluang kepada semua pihak berkepentingan untuk memenuhi tanggungjawab dalam memastikan inklusiviti bermakna dalam proses pilihan raya termasuklah kepada golongan OKU.

Apabila membicarakan isu ini, SUHAKAM sering menerima pertanyaan berkaitan jumlah sebenar OKU yang tidak dapat mengundi. SUHAKAM berpandangan bahawa meskipun hanya seorang sahaja yang dinafikan hak penyertaan politik, maka itu bermakna proses pilihanraya tersebut masih belum inklusif selaras dengan konsep "Tiada Siapa Yang Tertinggal" (Leave No One Behind).

Sehubungan itu, SUHAKAM kekal komited untuk bekerjasama dengan SPR, agensi kerajaan, parti politik, organisasi yang mewakili OKU serta masyarakat sivil dalam memperkukuh sistem pilihan raya yang lebih inklusif, mudah diakses dan menghormati hak setiap warganegara Malaysia.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
23 Julai 2026