Posts in category: Press Statement

KUALA LUMPUR (21 SEPTEMBER 2026) - Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) memandang serius berhubung keputusan yang membenarkan mantan Perdana Menteri, Dato’ Sri Mohd Najib Razak, menjalani baki hukuman beliau di bawah tahanan rumah. Meskipun SUHAKAM menghormati sepenuhnya prerogatif perlembagaan Yang di-Pertuan Agong dalam perkara pengampunan di bawah Perkara 42 Perlembagaan Persekutuan, keputusan ini menimbulkan persoalan penting berhubung kesamarataan di sisi undang-undang, sistem keadilan serta keyakinan awam terhadap komitmen Malaysia dalam menegakkan akauntabiliti dan kedaulatan undang-undang.

Perkara 8 Perlembagaan Persekutuan menjamin kesamarataan di sisi undang-undang serta hak setiap individu untuk mendapat perlindungan yang sama rata. Prinsip ini perlu kekal sebagai teras sistem keadilan jenayah. Sekiranya seseorang yang telah disabitkan kesalahan dibenarkan menjalani hukuman penjara dalam keadaan yang berbeza secara ketara daripada banduan lain, perkara itu hendaklah berasaskan peruntukan undang-undang yang jelas, kriteria yang telus dan objektif, serta mekanisme bagi memastikan tiada layanan istimewa atau tidak setara diberikan. Sebarang persepsi bahawa status, kedudukan atau pengaruh boleh membuka ruang kepada layanan yang berbeza dan lebih menguntungkan berisiko menjejaskan keyakinan terhadap sistem keadilan yang saksama.

SUHAKAM memandang serius persoalan mengenai kerangka perundangan yang menjadi asas kepada pelaksanaan tahanan rumah ini. Pada Disember 2025, Hakim Mahkamah Tinggi, YA Puan Alice Loke Yee Ching, memutuskan bahawa perintah tahanan rumah tidak dapat dilaksanakan kerana tiada peruntukan undang-undang yang menyediakan mekanisme sedemikian di Malaysia. Mahkamah turut menolak hujah bahawa pembebasan secara lesen di bawah seksyen 43 Akta Penjara 1995 boleh disamakan dengan tahanan rumah. Sehubungan itu, persoalan penting timbul mengenai asas perundangan bagi pelaksanaan tahanan rumah, termasuk dari segi penguatkuasaan, pemantauan dan akauntabiliti. Langkah pentadbiran atau aturan sementara (adhoc) tidak seharusnya dijadikan pengganti kepada kerangka perundangan yang jelas.

Keputusan terbaharu ini juga perlu dilihat dalam konteks pengurangan hukuman yang telah diberikan melalui proses pengampunan pada tahun 2024. Dalam kes SRC International, hukuman asal penjara selama 12 tahun terhadap Dato’ Sri Najib telah dikurangkan kepada enam tahun, manakala denda sebanyak RM210 juta dikurangkan kepada RM50 juta. Membenarkan baki hukuman penjara yang telah dikurangkan itu dijalani di rumah merupakan satu lagi kelonggaran yang signifikan. Pada masa yang sama, keseriusan kesalahan yang telah dilakukan tidak boleh diketepikan. Dalam kes SRC International, Dato’ Sri Najib telah disabitkan atas tujuh pertuduhan melibatkan salah guna kuasa, pecah amanah jenayah dan pengubahan wang haram berjumlah RM42 juta. Sabitan dan hukuman tersebut kemudiannya dikekalkan oleh Mahkamah Persekutuan. Kesalahan-kesalahan ini merupakan kesalahan serius yang melibatkan dana awam serta penyalahgunaan amanah yang dipertanggungjawabkan kepada pemegang jawatan politik tertinggi negara.

Kebimbangan dari sudut kepentingan awam menjadi lebih ketara berikutan sabitan Dato’ Sri Najib dalam kes 1MDB atas empat pertuduhan salah guna kuasa dan 21 pertuduhan pengubahan wang haram melibatkan kira-kira RM2.3 bilion. Mahkamah Tinggi menjatuhkan hukuman penjara selama 15 tahun dan denda berjumlah RM11.38 bilion terhadap beliau. SUHAKAM mengakui bahawa sabitan tersebut masih tertakluk kepada proses rayuan dan sewajarnya ditangani mengikut lunas undang-undang sementara menunggu keputusan rayuan berkenaan. SUHAKAM juga mengambil maklum bahawa setakat ini, tiada pengakuan awam yang jelas terhadap kesalahan atau penerimaan tanggungjawab berhubung kesalahan dalam kes SRC International, walaupun sabitan tersebut telah diputuskan secara muktamad oleh Mahkamah Persekutuan. Dalam mempertimbangkan soal pengampunan, aspek akauntabiliti dan kesediaan untuk mengakui serta bertanggungjawab atas kesalahan yang dilakukan wajar diberi perhatian, khususnya apabila melibatkan kesalahan rasuah yang serius dan penyalahgunaan jawatan awam.

Keputusan ini menimbulkan kebimbangan yang melangkaui kepentingan seorang individu. Ia berisiko menjejaskan keyakinan awam terhadap sistem keadilan dan usaha Malaysia memerangi rasuah, khususnya jika timbul persepsi bahawa mereka yang pernah memegang jawatan atau kedudukan berkuasa menerima layanan yang berbeza dalam soal pertanggungjawaban terhadap kesalahan rasuah yang serius. Persepsi sedemikian boleh menjejaskan prinsip kesamarataan di sisi undang-undang serta integriti sistem keadilan.

Kedaulatan undang-undang hanya benar-benar bermakna apabila dilaksanakan secara adil dan konsisten terhadap semua, termasuk mereka yang pernah memegang jawatan tertinggi negara. Oleh itu, sebarang pelaksanaan hukuman penjara yang menyimpang daripada amalan biasa mestilah berlandaskan asas undang-undang yang jelas serta dapat dipertanggungjawabkan secara telus dan objektif. Kesamarataan di sisi undang-undang tidak boleh sekadar menjadi jaminan yang termaktub dalam Perlembagaan, tetapi mesti diterjemahkan secara nyata dan konsisten dalam pentadbiran keadilan, tanpa mengira status, kedudukan atau pengaruh seseorang.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
21 September 2026

KUALA LUMPUR (17 SEPTEMBER 2026) - Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) menyuarakan kebimbangan berhubung kenyataan yang dibuat baru-baru ini dalam satu perhimpunan politik, yang menggunakan tokoh agama Kristian dan petikan daripada Bible sebagai sebahagian daripada jenaka berunsur seksual.

Tanpa mengambil kira sama ada kenyataan tersebut dimaksudkan sebagai jenaka, tokoh agama, kitab suci dan amalan keagamaan tidak seharusnya dijadikan bahan seksual, diputarbelitkan atau digunakan sebagai hiburan politik. Kenyataan sedemikian boleh menimbulkan rasa terluka yang mendalam dalam kalangan masyarakat beragama yang terlibat serta menjejaskan kepercayaan antara satu sama lain dalam masyarakat Malaysia yang berbilang agama. Kepelbagaian Malaysia menuntut penghormatan yang sama terhadap semua agama. Tidak seharusnya wujud sebarang dwi-standard dalam perkara yang melibatkan sensitiviti agama: mereka yang mengharapkan kepercayaan dan tradisi mereka sendiri dihormati hendaklah memberikan penghormatan yang sama kepada kepercayaan dan tradisi orang lain.

Kebebasan bersuara merupakan hak asasi yang dijamin di bawah Perkara 10 Perlembagaan Persekutuan. Walau bagaimanapun, pelaksanaannya turut membawa tanggungjawab, khususnya apabila menyentuh soal agama dan perkara lain yang boleh menjejaskan hubungan antara masyarakat. Pemimpin politik dan tokoh awam, berdasarkan jangkauan serta pengaruh kata-kata mereka, memikul tanggungjawab khusus untuk mengelakkan kenyataan yang merendahkan kepercayaan atau tokoh agama, meminggirkan masyarakat atau berisiko mencetuskan permusuhan.

SUHAKAM mengambil maklum permohonan maaf yang telah dibuat berhubung kenyataan tersebut. Dalam perkara yang melibatkan sensitiviti agama, permohonan maaf hendaklah dibuat dengan jelas, ikhlas dan tanpa syarat, serta mengakui rasa terluka yang telah ditimbulkan. Permohonan maaf yang bermakna hendaklah melangkaui usaha untuk menjawab kritikan awam dan menunjukkan komitmen yang sebenar untuk mengambil iktibar daripada kejadian tersebut, mengelakkan kejadian yang sama berulang dan membina semula kepercayaan.

SUHAKAM menyeru semua pihak agar bertindak dengan tenang dan bertanggungjawab. Sebarang penilaian oleh pihak berkuasa hendaklah dilaksanakan secara bebas, tidak berat sebelah dan selaras dengan undang-undang, dengan mengambil kira sepenuhnya konteks kenyataan tersebut. Sebarang sekatan terhadap kebebasan bersuara hendaklah mematuhi prinsip kesahan undang-undang, berkeperluan dan berkadaran manakala penguatkuasaan hendaklah dilaksanakan secara konsisten dan tanpa pilih kasih. Kebimbangan awam juga hendaklah dizahirkan melalui saluran yang sah dan aman. Pemimpin politik, pengulas serta pengguna media sosial hendaklah mengelakkan tindakan memperbesarkan insiden ini dengan cara yang boleh mencetuskan permusuhan, menyalahkan mana-mana kumpulan secara kolektif atau menambahkan perpecahan.

Keharmonian antara agama di Malaysia tidak boleh sesekali dipandang ringan. Pengalaman Sabah dan Sarawak khususnya, menunjukkan bahawa masyarakat yang berbeza agama dan latar belakang boleh hidup bersama secara aman apabila hubungan dibina atas asas saling menghormati, kesaksamaan dan penerimaan tulen antara satu sama lain.

SUHAKAM menegaskan sekali lagi bahawa agama tidak boleh sesekali dieksploitasi untuk hiburan atau kepentingan politik. Penghormatan terhadap tokoh agama, kitab suci, kepercayaan dan penganut setiap agama merupakan asas penting dalam melindungi maruah insan serta memelihara keamanan, keharmonian dan perpaduan Malaysia.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
17 September 2026

KUALA LUMPUR (12 SEPTEMBER 2026) - Pesuruhjaya Kanak-Kanak (CC), Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM), memandang serius kejadian terbaharu melibatkan seorang kanak-kanak perempuan berusia dua tahun yang diserang oleh lima ekor anjing berkeliaran di Batu Pahat, Johor.

Kanak-kanak tersebut dilaporkan diserang di luar rumah neneknya pada kira-kira jam 7.00 pagi, 5 September 2026 dan mengalami kecederaan serius sebelum dibawa ke hospital daerah dan kemudiannya dipindahkan ke Hospital Sultanah Aminah, Johor Bahru untuk mendapatkan rawatan lanjut. CC menzahirkan keprihatinan dan solidariti kepada kanak-kanak tersebut serta keluarganya, dan mendoakan agar beliau terus diberikan kesembuhan.

Kejadian ini tidak boleh dilihat sebagai insiden terpencil. Berdasarkan laporan media yang diteliti oleh CC, sekurang-kurangnya lapan kes serius melibatkan kanak-kanak diserang atau digigit oleh anjing berkeliaran atau anjing liar telah dilaporkan sejak tahun 2023, termasuk kes yang mengakibatkan kematian. Kes-kes tersebut termasuk serangan terhadap kanak-kanak berusia sangat muda di Pitas, Klang, Semporna, Langkawi, Sungai Buloh dan Cheras, selain kejadian terbaharu di Batu Pahat. Satu lagi kes di Kuching pada tahun 2026 melibatkan seorang kanak-kanak lelaki berusia 10 tahun yang meninggal dunia akibat gigitan anjing dan jangkitan rabies susulan kejadian tersebut.

Sekurang-kurangnya tiga kematian kanak-kanak dapat dikenal pasti berdasarkan laporan media yang diteliti, iaitu di Semporna pada tahun 2024, Sungai Buloh pada tahun 2025 dan Kuching pada tahun 2026. Walau bagaimanapun, semakan ini tidak harus dianggap sebagai statistik nasional yang menyeluruh. Apa yang amat membimbangkan ialah tahap kerentanan kanak-kanak yang terlibat. Sesetengah mangsa berusia seawal satu atau dua tahun. Insiden yang dilaporkan bukan sahaja berlaku di kawasan terpencil, malah di dalam atau berhampiran rumah, kawasan perumahan serta lokasi yang berkait dengan aktiviti harian kanak-kanak. Di Klang, sebagai contoh, seorang kanak-kanak perempuan berusia 11 tahun dilaporkan diserang oleh dua ekor anjing ketika membuang sampah dan memerlukan pembedahan. Di Cheras, seorang kanak-kanak lelaki berusia enam tahun diserang ketika menunggang basikal berhampiran rumahnya.

Risiko yang dihadapi juga tidak terhad kepada gigitan anjing. Di Sitiawan, seorang kanak-kanak dilaporkan berlari ke jalan raya selepas dikejar seekor anjing dan nyaris dilanggar kenderaan. Di Kedah pada bulan lalu, seorang murid sekolah dilaporkan terjatuh ke dalam longkang selepas dikejar sekumpulan anjing ketika berbasikal ke sekolah. Insiden-insiden ini menunjukkan bahawa anjing liar atau agresif boleh menimbulkan risiko lebih besar termasuk terjatuh, kemalangan jalan raya dan kecederaan serius yang lain.

Kanak-kanak mempunyai hak untuk hidup, bermain, berjalan dan pergi ke sekolah dalam persekitaran yang secara munasabah selamat daripada risiko yang boleh dijangka dan dicegah. Kanak-kanak yang masih kecil amat terdedah kerana saiz fizikal mereka, keupayaan yang terhad untuk mempertahankan diri serta keupayaan yang terbatas untuk bertindak dengan sewajarnya apabila berhadapan dengan haiwan yang agresif.

Sehubungan itu, CC menggesa perubahan asas daripada pendekatan reaktif selepas berlakunya tragedi kepada langkah pencegahan secara proaktif sebelum kanak-kanak menjadi mangsa. Tindakan terhadap anjing yang berbahaya atau agresif tidak seharusnya hanya diambil selepas kanak-kanak dimasukkan ke hospital, mengalami kecederaan serius atau kehilangan nyawa. Sekiranya sesuatu risiko telah diketahui, boleh dijangka dan secara munasabah boleh dicegah, tindakan pencegahan hendaklah diambil.

CC menggesa semua pihak berkuasa tempatan (PBT) mengenal pasti kawasan panas anjing berkeliaran, khususnya di lokasi yang kerap menjadi tumpuan kanak-kanak, seperti di sekitar sekolah, TASKA dan tadika, taman permainan, Projek Perumahan Rakyat (PPR) dan perumahan pangsapuri, kawasan perumahan, laluan berjalan kaki dan berbasikal ke sekolah, perhentian bas serta lokasi yang sering menerima aduan mengenai anjing liar atau agresif.

CC turut menggesa Kementerian Perumahan dan Kerajaan Tempatan (KPKT) dan Kerajaan Negeri, dengan kerjasama PBT dan Jabatan Perkhidmatan Veterinar (DVS), untuk menetapkan piawaian tindak balas yang lebih jelas dan berasaskan risiko:

1. Memetakan dan mengenal pasti kawasan panas, dengan memberi keutamaan kepada kawasan yang kerap digunakan oleh kanak-kanak;
2. Memberi keutamaan kepada aduan yang melibatkan kumpulan anjing atau anjing agresif di sekitar rumah, sekolah, taman permainan dan lokasi lain yang menjadi tumpuan kanak-kanak;
3. Menetapkan SOP dan mekanisme tindakan susulan yang jelas - daripada penerimaan aduan dan penilaian risiko kepada tindakan, maklum balas serta pemantauan susulan;
4. Melaksanakan operasi PBT-DVS secara proaktif dan bersepadu, tanpa menunggu sehingga serangan serius berlaku;
5. Memperkukuh pengumpulan data nasional mengenai serangan haiwan yang melibatkan kanak-kanak, termasuk umur, lokasi, tahap kecederaan, kesan berkaitan rabies dan hasil daripada tindakan yang diambil;
6. Melaksanakan pengurusan populasi dan risiko secara jangka panjang, termasuk pemilikan yang bertanggungjawab, pendaftaran dan pelesenan, pencegahan pengabaian haiwan, pensterilan berasaskan bukti, pengurusan sisa dan sumber makanan, penyediaan kemudahan yang bersesuaian serta kerjasama yang lebih kukuh antara pihak berkuasa, NGO dan komuniti; dan
7. Memastikan semua tindakan penguatkuasaan dilaksanakan secara berperikemanusiaan dan mengikut undang-undang, selaras dengan Akta Kebajikan Haiwan 2015 serta undang-undang dan prosedur lain yang berkaitan.

Melindungi kanak-kanak tidak bermakna mengabaikan kebajikan haiwan. Kedua-dua matlamat ini boleh dan mesti dicapai secara bersama. Pengurusan haiwan yang berkesan hendaklah mengambil kira keselamatan kanak-kanak, berperikemanusiaan, profesional dan mematuhi undang-undang, bukannya dilakukan secara sewenang-wenangnya atau kejam.

CC turut menegaskan bahawa pendidikan keselamatan kepada kanak-kanak, ibu bapa, sekolah dan pengendali pusat penjagaan kanak-kanak adalah penting, termasuk panduan untuk mengelakkan haiwan yang agresif serta mendapatkan rawatan perubatan dengan segera selepas digigit. Walau bagaimanapun, pendidikan keselamatan tidak boleh sama sekali mengalihkan tanggungjawab mengurus risiko keselamatan awam yang telah diketahui daripada pihak berkuasa kepada kanak-kanak.

Kanak-kanak kecil tidak seharusnya terpaksa mengelak daripada bermain di luar rumah, menggunakan taman permainan atau pergi ke sekolah hanya kerana wujud risiko yang boleh dijangka akibat anjing berkeliaran. Apabila sesuatu bahaya kepada kanak-kanak telah diketahui dan secara munasabah boleh dicegah, kita tidak boleh menunggu sehingga berlaku satu lagi tragedi sebelum bertindak. Pengurusan anjing liar dan agresif yang berkesan bukan semata-mata isu pengurusan haiwan; apabila kanak-kanak terdedah kepada risiko yang boleh dijangka, ia merupakan isu keselamatan dan perlindungan kanak-kanak.

Sehubungan itu, CC menggesa Kerajaan Persekutuan, Kerajaan Negeri dan semua PBT supaya bertindak sekarang, bukan selepas seorang lagi kanak-kanak mengalami kecederaan serius. Keselamatan kanak-kanak mesti diperkukuh melalui pencegahan, kesiapsiagaan dan tindakan segera, bukan hanya melalui tindakan selepas berlakunya tragedi.

-TAMAT-

Pesuruhjaya Kanak-Kanak
Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
12 September 2026

KUALA LUMPUR (11 SEPTEMBER 2026) - Pesuruhjaya Kanak-Kanak (CC), Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) mengambil serius dapatan mengenai buli dan buli siber yang terkandung dalam Laporan Awal Pencapaian Malaysia dalam PISA 2025 oleh Kementerian Pendidikan (KPM), serta kenyataan terkini Menteri Pendidikan berhubung dapatan tersebut.

Laporan tersebut merekodkan bahawa 27% pelajar di Malaysia melaporkan menjadi mangsa sekurang-kurangnya satu bentuk buli beberapa kali dalam sebulan atau lebih, berbanding 20% di negara-negara OECD. Laporan tersebut turut mendapati bahawa 44% melaporkan mereka diejek oleh pelajar lain, berbanding 35.1% di negara-negara OECD; 37.6% melaporkan bahawa pelajar lain menyebarkan khabar angin buruk mengenai mereka, berbanding 26.6%; dan 12.4% melaporkan bahawa mereka diugut oleh pelajar lain, berbanding 12%. Yang amat membimbangkan ialah penemuan berkaitan buli siber di mana ebanyak 5% pelajar di Malaysia melaporkan bahawa maklumat yang menyakitkan hati mengenai mereka telah dimuat naik dalam talian tanpa persetujuan mereka, berbanding 3% di negara-negara OECD.

Dapatan ini tidak seharusnya dilihat semata-mata sebagai isu disiplin atau pengurusan sekolah, tetapi juga sebagai isu perlindungan kanak-kanak, keselamatan, maruah dan kesejahteraan. Setiap kanak-kanak seharusnya dapat hadir ke sekolah dan belajar tanpa rasa takut, intimidasi, penghinaan, keganasan atau gangguan. Persekitaran pembelajaran yang selamat merupakan asas penting kepada keupayaan kanak-kanak untuk belajar, berkembang dan mengambil bahagian secara bermakna dalam pendidikan.

CC amat prihatin terhadap implikasi buli siber. Buli tidak lagi terhad kepada persekitaran fizikal sekolah. Seperti yang dinyatakan oleh Menteri Pendidikan dalam kenyataan terkininya berhubung hasil PISA tersebut, teknologi boleh menyebabkan gangguan terus berlaku selepas kanak-kanak pulang ke rumah, termasuk melalui telefon, ruang sembang dan ruang digital lain. Menteri Pendidikan turut menekankan bahawa keselamatan dan kesejahteraan pelajar mempunyai kaitan rapat dengan keupayaan mereka untuk belajar dan berkembang.

Menangani isu buli memerlukan pendekatan menyeluruh yang melibatkan seluruh sistem dan masyarakat. Tanggungjawab ini tidak boleh dipikul oleh KPM dan pihak sekolah semata-mata. Ibu bapa dan penjaga mempunyai peranan penting dalam memberikan bimbingan, membentuk nilai dan memupuk tingkah laku positif di rumah. Masyarakat pula perlu memupuk budaya prihatin, empati dan tanggungjawab, dengan setiap anggota masyarakat menghayati semangat ‘jiwa pendidik’ - kesediaan untuk membimbing, mendidik dan melindungi kanak-kanak di mana sahaja berlakunya buli.

Semua agensi Kerajaan turut mempunyai peranan mengikut bidang kuasa masing-masing. Kes buli yang melibatkan kanak-kanak boleh melangkaui aspek pendidikan dan memerlukan tindak balas yang diselaraskan berkaitan perlindungan kanak-kanak, kesejahteraan mental dan psikososial, keselamatan digital, penguatkuasaan undang-undang serta bidang yang lain. Sektor swasta, termasuk pihak berkepentingan berkaitan digital dan teknologi, juga perlu menyumbang kepada usaha mewujudkan persekitaran yang lebih selamat untuk kanak-kanak, khususnya dalam ruang digital.

CC menyeru agar usaha mencegah dan menangani buli serta buli siber terus diperkukuh, termasuk dengan mengenal pasti kes pada peringkat awal, menyediakan mekanisme pelaporan yang selamat dan mudah diakses, melindungi kanak-kanak yang melaporkan kejadian buli daripada tindakan balas atau menjadi mangsa sekali lagi, menyediakan sokongan psikososial dan bantuan lain yang bersesuaian, serta memastikan setiap aduan dikendalikan dengan segera dan berkesan.

Kanak-kanak harus diberikan ruang untuk bersuara dengan selamat. Mereka perlu mengetahui saluran untuk mendapatkan bantuan sekiranya mereka mengalami atau menyaksikan kejadian buli, dan setiap kebimbangan yang disuarakan perlu didengari serta diambil serius. Tiada kanak-kanak yang harus dipersalahkan kerana melaporkan kejadian yang memudaratkan mereka atau berdepan risiko yang lebih besar hanya kerana mereka tampil mendapatkan perlindungan.

TRIBUNAL BAGI ANTIBULI

CC turut ingin menekankan bahawa Tribunal Bagi Antibuli (TAB) merupakan satu lagi saluran yang boleh digunakan oleh mangsa buli untuk mendapatkan keadilan dan remedi yang sewajarnya. TAB, yang ditubuhkan di bawah Akta Antibuli 2026 [Akta 876], menyediakan saluran keadilan yang mudah, cepat dan tanpa kos berhubung insiden buli yang berlaku selepas 1 Mac 2026. Tribunal mempunyai bidang kuasa terhadap aduan berkaitan buli yang menyebabkan kemudaratan fizikal, psikologi atau sosial.

Aduan boleh dikemukakan kepada TAB berhubung insiden buli yang berlaku selepas 1 Mac 2026 melalui butiran untuk dihubungi seperti berikut::

-TAMAT-

Pesuruhjaya Kanak-Kanak
Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)

11 September 2026

KUALA LUMPUR (30 OGOS 2026) - Pesuruhjaya Kanak-Kanak (CC), Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) sedia maklum mengenai laporan media berkaitan cadangan Kerajaan Negeri Perak untuk memperkenalkan Insentif Perkahwinan Kali Pertama sebanyak RM500 bagi golongan belia berumur antara 15 hingga 35 tahun, yang sedang dipertimbangkan di bawah Belanjawan Negeri Perak 2027.

CC menghargai hasrat Kerajaan Negeri Perak untuk membantu golongan muda menangani cabaran kewangan dan sosial berkaitan dengan pembentukan keluarga. Walau bagaimanapun, CC berpandangan bahawa sebarang bentuk insentif perkahwinan tidak seharusnya diberikan kepada kanak-kanak atau individu di bawah umur 18 tahun.

Meskipun seseorang yang berumur 15 tahun adalah termasuk dalam takrifan ‘belia’ di bawah dasar atau perundangan pembangunan belia tertentu, dari perspektif hak kanak-kanak dan di bawah Seksyen 2 Akta Kanak-Kanak 2001 [Akta 611], seseorang yang berumur di bawah 18 tahun adalah kanak-kanak. Oleh itu, pengkategorian seseorang sebagai ‘belia’ tidak seharusnya menjejaskan atau mengatasi keperluan kanak-kanak untuk menerima perlindungan khusus yang diberikan kepada mereka berdasarkan piawaian hak kanak-kanak.

CC bimbang bahawa kemasukan kanak-kanak berumur 15 hingga 17 tahun sebagai bakal penerima insentif perkahwinan boleh memberikan isyarat dasar yang tidak selaras dengan usaha mencegah dan membasmi perkahwinan kanak-kanak. Walaupun tujuan insentif tersebut adalah untuk meringankan beban kewangan pasangan muda, pemberian bantuan kewangan yang secara khusus dikaitkan dengan perkahwinan secara tidak langsung boleh mewujudkan persepsi bahawa perkahwinan dalam kalangan kanak-kanak diterima, disokong atau digalakkan.

Kanak-kanak tidak seharusnya diberi insentif untuk berkahwin

Perkahwinan kanak-kanak boleh memberi kesan yang besar dan berpanjangan terhadap hak dan kesejahteraan kanak-kanak, termasuk pendidikan, kesihatan, perkembangan, keselamatan, autonomi, kesejahteraan psikososial dan peluang masa depan mereka. Oleh itu, dasar dan program yang memberi kesan kepada kanak-kanak perlu dinilai dengan mengambil kira prinsip kepentingan terbaik kanak-kanak, termasuk kesan langsung dan tidak langsung terhadap kehidupan mereka.

Sehubungan itu, CC menyeru agar prinsip kepentingan terbaik kanak-kanak diberikan pertimbangan utama dalam memuktamadkan sebarang cadangan berkaitan insentif perkahwinan. Kanak-kanak juga hendaklah diberikan peluang untuk menyatakan pandangan mereka, dan pandangan tersebut hendaklah diambil kira dalam perkara yang memberi kesan kepada kehidupan mereka.

Selaras dengan dasar pendidikan menengah wajib

CC berpandangan bahawa cadangan ini perlu dipertimbangkan dalam konteks pengukuhan kerangka pendidikan Malaysia di mana baru-baru ini, Malaysia telah melanjutkan pendidikan wajib hingga ke peringkat menengah melalui pindaan kepada Akta Pendidikan 1996 [Akta 550]. Ini mencerminkan komitmen negara untuk memastikan kanak-kanak kekal dalam sistem pendidikan dan tidak tercicir selepas menamatkan pendidikan rendah. Pendidikan menengah atas merangkumi mereka yang berumur 16 hingga 17 tahun. Oleh itu, cadangan untuk memasukkan individu berumur 15 hingga 17 tahun dalam skim insentif perkahwinan wajar dipertimbangkan dengan teliti, memandangkan kumpulan umur tersebut masih berada dalam tempoh pendidikan menengah.

Sekiranya Insentif Perkahwinan Kali Pertama diteruskan, kelayakan hendaklah dihadkan kepada individu berumur 18 tahun dan ke atas. Langkah ini dapat memastikan bantuan yang diberikan selaras dengan pendekatan berasaskan hak kanak-kanak serta usaha untuk mencegah perkahwinan kanak-kanak.

CC turut mengesyorkan agar sokongan sosial kepada kanak-kanak di bawah umur 18 tahun yang berisiko berkahwin akibat kesukaran ekonomi diberikan sebelum perkahwinan dipertimbangkan. Kemiskinan dan pendapatan isi rumah yang rendah telah dikenal pasti sebagai antara faktor lazim yang menyumbang kepada perkahwinan kanak-kanak di Malaysia. Sokongan dan intervensi Kerajaan sewajarnya disediakan lebih awal bagi mengelakkan perkahwinan dianggap sebagai jalan keluar daripada kesusahan ekonomi yang dihadapi oleh keluarga.

Bantuan tersebut boleh disasarkan kepada keluarga berisiko tinggi melalui sokongan kewangan, langkah-langkah untuk memastikan kanak-kanak kekal dalam pendidikan, bantuan persekolahan, akses kepada Pendidikan dan Latihan Teknikal dan Vokasional (TVET), perkhidmatan sosial serta intervensi berasaskan keluarga. Matlamatnya hendaklah untuk memastikan kanak-kanak mempunyai pilihan lain yang wajar selain perkahwinan serta berupaya meneruskan pembelajaran, membangunkan kemahiran dan membina masa depan mereka.

Pindaan umur minimum perkahwinan

CC turut menggesa Kerajaan Negeri Perak untuk mempertimbangkan pembaharuan perundangan bagi menetapkan umur 18 tahun sebagai umur minimum perkahwinan bagi lelaki dan perempuan beragama Islam di Perak. Pada masa ini, Seksyen 8 Enakmen Keluarga Islam (Perak) 2004 menetapkan umur minimum 18 tahun bagi lelaki dan 16 tahun bagi perempuan, manakala perkahwinan di bawah umur tersebut boleh dibenarkan dengan kebenaran bertulis Hakim Syarie. CC mengesyorkan agar umur minimum perkahwinan ditetapkan secara seragam pada 18 tahun bagi lelaki dan perempuan.

Sekiranya mekanisme pengecualian kehakiman bagi individu di bawah umur 18 tahun dikekalkan, mekanisme tersebut hendaklah benar-benar merupakan suatu pengecualian, ditentukan oleh Hakim Syarie dan tertakluk kepada penilaian ketat berdasarkan Prosedur Operasi Standard (SOP) berkenaan Permohonan Perkahwinan Bawah Umur. Penilaian tersebut hendaklah merangkumi, antara lain, kebajikan, pendidikan, kesihatan, kesejahteraan psikologi dan keadaan sosioekonomi kanak-kanak.

CC berpandangan bahawa sebarang keputusan berhubung permohonan perkahwinan bagi individu bawah umur 18 tahun harus berpandukan kepentingan terbaik kanak-kanak. Perkahwinan seharusnya tidak dijadikan sebagai penyelesaian kepada kemiskinan, tekanan keluarga, kehamilan, stigma sosial atau keadaan lain tanpa terlebih dahulu meneliti sama ada kanak-kanak tersebut boleh dilindungi dengan secukupnya melalui intervensi alternatif.

Pendekatan yang sewajarnya adalah untuk menyokong golongan dewasa yang ingin membina keluarga, di samping melindungi kanak-kanak daripada didorong atau digalakkan untuk berkahwin sebelum tiba masanya.

CC juga menggesa agar syarat kelayakan umur yang dicadangkan dikaji semula sebelum cadangan tersebut dimuktamadkan atau dipertimbangkan di bawah Belanjawan Negeri Perak 2027.

CC bersedia untuk bekerjasama dengan Kerajaan Negeri Perak bagi memastikan dasar dan program berkaitan golongan muda dibangunkan melalui pendekatan berasaskan hak kanak-kanak, dengan memberikan pertimbangan sewajarnya kepada kepentingan terbaik kanak-kanak serta memastikan setiap kanak-kanak mempunyai peluang untuk membesar, belajar, berkembang dan mencapai potensi sepenuhnya tanpa didorong atau didesak untuk berkahwin ketika masih kanak-kanak.

-TAMAT-

Pesuruhjaya Kanak-Kanak
Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
30 Ogos 2026

KUALA LUMPUR (18 OGOS 2026) - Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) menyambut baik pengumuman Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim, berhubung hasrat Kerajaan untuk memansuhkan Akta Universiti dan Kolej Universiti 1971 (AUKU). Langkah ini merupakan satu perkembangan penting ke arah mewujudkan persekitaran pendidikan tinggi yang menjunjung kebebasan akademik, autonomi institusi, kebebasan bersuara dan berpersatuan, serta penyertaan pelajar yang bermakna.

SUHAKAM recalls that concerns over restrictions imposed by AUKU are longstanding. In Muhammad Hilman Idham & Ors v Kerajaan Malaysia & OrsSUHAKAM menegaskan bahawa kebimbangan terhadap sekatan yang dikenakan di bawah AUKU bukanlah perkara baharu, sebagaimana yang dibuktikan dalam kes Muhammad Hilman Idham & Ors v Kerajaan Malaysia & Ors. Dalam kes tersebut, Mahkamah Rayuan melalui keputusan majoriti memutuskan bahawa Seksyen 15(5)(a) AUKU pada ketika itu, yang menyekat pelajar daripada menyatakan sokongan atau bantahan terhadap parti politik, adalah tidak berperlembagaan. Mahkamah menegaskan bahawa sekatan terhadap kebebasan bersuara seharusnya munasabah dan dapat dijustifikasikan di bawah Perkara 10(2)(a) Perlembagaan Persekutuan, serta mendapati bahawa tiada kaitan yang mencukupi antara penyataan sokongan atau bantahan politik oleh seseorang pelajar universiti dengan keperluan untuk melindungi ketenteraman awam atau moral.

Keputusan tersebut mempunyai implikasi yang lebih luas. Ia menegaskan bahawa pelajar berhak untuk hak perlembagaan mereka di institusi pengajian tinggi, dan sebarang sekatan terhadap hak tersebut mestilah munasabah, berasas dan tidak sewenang-wenangnya dikenakan. Universiti seharusnya menjadi ruang yang menggalakkan pemikiran kritis, pemikiran bebas dan penyertaan yang bertanggungjawab dalam kehidupan awam. Seperti yang dinyatakan oleh Hakim Hishamudin Yunus ketika menyampaikan penghakiman Mahkamah Rayuan, “Universiti seharusnya menjadi medan untuk melahirkan pencetus perubahan dan pemikir, bukannya institusi yang melatih pelajar menjadi seperti robot”.

SUHAKAM berpandangan bahawa cadangan pemansuhan AUKU bukan sekadar mengenai pemansuhan sesuatu undang-undang. Ia merupakan peluang untuk membentuk semula hubungan antara Negara, universiti, ahli akademik dan pelajar dengan memperkukuh kebebasan institusi, di samping memastikan ketelusan dan akauntabiliti. Memandangkan AUKU memainkan peranan dalam penubuhan, perlembagaan dan struktur tadbir urus universiti awam, pemansuhan tersebut perlu disusuli dengan mekanisme peralihan yang jelas bagi memastikan pentadbiran universiti terus berjalan dengan lancar, tanpa mengekalkan atau memperkenalkan semula peruntukan yang boleh mengehadkan kebebasan asasi secara tidak wajar.

SUHAKAM mengambil maklum jaminan Perdana Menteri bahawa kerangka baharu pendidikan tinggi tidak akan mengembalikan sekatan terhadap kebebasan pelajar. Dalam hal ini, sebarang kerangka baharu atau pindaan kepada kerangka sedia ada hendaklah berteraskan prinsip hak asasi manusia dan dibangunkan secara inklusif melalui konsultasi bermakna dengan pelajar, ahli akademik, kepimpinan universiti, masyarakat sivil serta pihak berkepentingan yang berkaitan. Kerangka tersebut juga hendaklah melangkaui aspek penyertaan politik pelajar dengan melindungi kebebasan ahli akademik dan penyelidik untuk mengajar, menjalankan penyelidikan, menerbitkan hasil kajian, berkongsi pandangan dan terlibat dalam wacana awam tanpa campur tangan yang tidak wajar atau rasa bimbang terhadap sebarang tekanan. Pada masa yang sama, kebebasan pelajar untuk menyuarakan pandangan, berpersatuan dan berhimpun secara aman hendaklah dihormati dan dilindungi. Sebarang sekatan terhadap kebebasan tersebut mestilah berasaskan undang-undang, mempunyai keperluan yang jelas dan tidak berlebihan.

Autonomi institusi hendaklah diperkukuh melalui tadbir urus yang telus dan bertanggungjawab dalam pengurusan sumber awam, serta jaminan bahawa hal ehwal akademik tidak dipengaruhi oleh campur tangan yang tidak wajar. Selepas lebih lima dekad pelaksanaan AUKU, pemansuhannya perlu membawa perubahan yang nyata dan bermakna kepada sistem pendidikan tinggi Malaysia. Universiti perlu menjadi ruang yang terbuka untuk perbezaan pandangan, pertukaran idea dan perbahasan secara bebas, serta membolehkan pelajar membina pemikiran kritis dan memainkan peranan yang bermakna dalam masyarakat.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
18 Ogos 2026

KUALA LUMPUR (4 OGOS 2026) - Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) amat bimbang atas keputusan Mahkamah Rayuan untuk mengekalkan penangguhan pelaksanaan perintah Mahkamah Tinggi berkaitan siasatan kehilangan paksa Pastor Raymond Koh yang akan menjurus kepada terhalangnya usaha untuk menegakkan kebenaran dan memastikan akauntabiliti. Keputusan tersebut turut mengekalkan penangguhan pelaksanaan pembayaran ganti rugi yang telah diperintahkan oleh Mahkamah Tinggi.

Walaupun SUHAKAM menghormati sepenuhnya kebebasan badan kehakiman serta proses perundangan, Suruhanjaya amat bimbang bahawa kelewatan berterusan dalam melaksanakan perintah Mahkamah Tinggi hanya akan menyulitkan lagi usaha mencari kebenaran dan keadilan bagi kes yang masih belum diselesaikan selepas lebih sembilan tahun.

Melalui Siasatan Awam bersejarah yang dijalankan pada tahun 2019, SUHAKAM telah membuat kesimpulan bahawa Pastor Raymond Koh merupakan mangsa kehilangan paksa yang dilakukan oleh ejen Negara. Pada November 2025, Mahkamah Tinggi turut memutuskan bahawa Kerajaan dan pihak polis bertanggungjawab terhadap kehilangan paksa beliau serta memerintahkan antaranya, supaya siasatan dibuka semula. Dapatan tersebut merupakan satu langkah penting ke arah memastikan akauntabiliti serta memberi harapan baharu kepada keluarga bahawa kebenaran akhirnya akan terbongkar.

Semakin lama kes ini berlarutan, semakin tinggi risiko untuk bukti menjadi rosak atau hilang, saksi tidak lagi dapat dikesan dan peluang untuk menjalankan siasatan secara berkesan akan terlepas buat selama-lamanya. Kelewatan dalam kes-kes yang melibatkan dakwaan kehilangan paksa bukan sahaja menjejaskan keberkesanan siasatan, malah memanjangkan penderitaan keluarga yang telah bertahun-tahun hidup dalam ketidakpastian mengenai nasib serta keberadaan insan yang mereka kasihi.

Kehilangan paksa merupakan pencabulan hak asasi manusia yang paling serius dan menjejaskan pelbagai hak, termasuk hak untuk hidup, kebebasan, keselamatan diri, pengiktirafan di sisi undang-undang serta hak untuk mendapatkan pembelaan yang berkesan. Ketidakpastian yang berterusan mengenai nasib mangsa yang hilang turut menyebabkan penderitaan psikologi yang berpanjangan kepada ahli keluarga, yang turut diiktiraf sebagai mangsa di bawah piawaian hak asasi manusia antarabangsa.

SUHAKAM sekali lagi menegaskan bahawa siasatan terhadap dakwaan kehilangan paksa hendaklah dijalankan dengan segera, menyeluruh, bebas, tidak berat sebelah dan berkesan. Akauntabiliti amat penting bukan sahaja untuk memberikan keadilan kepada mangsa dan keluarga mereka, malah bagi mengekalkan keyakinan awam terhadap kedaulatan undang-undang serta memastikan pencabulan sedemikian tidak berulang. SUHAKAM turut mengulangi gesaannya agar Malaysia meratifikasi Konvensyen Antarabangsa bagi Perlindungan Semua Orang daripada Kehilangan Paksa (ICPPED) serta menjadikan kehilangan paksa sebagai suatu kesalahan jenayah yang khusus di bawah undang-undang domestik. Langkah-langkah ini akan memperkukuh kerangka perundangan Malaysia dalam mencegah kehilangan paksa, memastikan akauntabiliti, serta menyediakan mekanisme pemulihan yang berkesan kepada mangsa dan keluarga mereka.

SUHAKAM berdiri teguh bersama keluarga Pastor Raymond Koh dalam usaha berterusan mereka untuk menegakkan kebenaran dan mendapatkan keadilan. Kami kekal komited dalam memperjuangkan akauntabiliti, ketelusan dan penghormatan terhadap hak asasi manusia, serta berharap proses perundangan akan dapat merungkai kebenaran mengenai kehilangan Pastor Raymond Koh dan memastikan pihak yang bertanggungjawab dikenakan tindakan sewajarnya.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
4 Ogos 2026

KUALA LUMPUR (1 OGOS 2026) – Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) menzahirkan kebimbangan terhadap siasatan polis yang melibatkan aktivis alam sekitar, Shakila Zen, yang dipanggil untuk memberikan keterangan berhubung satu hantaran di media sosial yang didakwa mengaitkan institusi diraja Pahang dengan aktiviti perlombongan pasir.

Menurut laporan, siasatan tersebut dijalankan di bawah Seksyen 500 Kanun Keseksaan dan Seksyen 233 Akta Komunikasi dan Multimedia 1998 (AKM). SUHAKAM memperakui peranan sah pihak berkuasa dalam menyiasat dakwaan kesalahan namun begitu, sebarang tindakan yang diambil hendaklah dilaksanakan secara perlu, berkadaran dan selaras dengan tanggungjawab Malaysia untuk menghormati serta melindungi hak asasi manusia, khususnya hak kepada kebebasan bersuara.

Kebebasan bersuara dijamin di bawah Perkara 10(1)(a) Perlembagaan Persekutuan serta diiktiraf di bawah Perkara 19 Perisytiharan Hak Asasi Manusia Sejagat (UDHR) dan Perkara 19 Kovenan Antarabangsa Mengenai Hak-Hak Sivil dan Politik (ICCPR). Walaupun Malaysia masih belum menjadi Negara Pihak kepada ICCPR, Perkara 19 mencerminkan piawaian antarabangsa yang diiktiraf berhubung kebebasan bersuara. Meskipun hak ini boleh tertakluk kepada sekatan yang dibenarkan oleh undang-undang, sekatan tersebut hendaklah memenuhi prinsip keperluan dan perkadaran serta tidak menghalang wacana awam yang sah mengenai perkara-perkara berkepentingan awam.

Pejuang hak alam sekitar memainkan peranan penting dalam memperkukuh ketelusan, akauntabiliti dan penyertaan awam dalam tadbir urus alam sekitar. Dengan mengetengahkan risiko alam sekitar serta kesan pembangunan terhadap komuniti yang terjejas, mereka menyumbang kepada wacana awam yang lebih bermaklumat serta memperkukuh tadbir urus alam sekitar melalui penelitian dan akauntabiliti yang lebih berkesan. Peranan ini selaras dengan Pelan Tindakan Kebangsaan Mengenai Perniagaan dan Hak Asasi Manusia (NAPBHR) Malaysia yang menekankan ketelusan, penglibatan bermakna pihak berkepentingan serta perlindungan hak alam sekitar bagi memastikan pembangunan dilaksanakan secara bertanggungjawab dan mampan. Oleh itu, individu yang memperjuangkan perlindungan alam sekitar hendaklah dapat menjalankan peranan mereka secara bebas dan selamat tanpa rasa takut terhadap ugutan, gangguan atau tindakan balas.

Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB), melalui Resolusi 76/300, telah mengiktiraf hak kepada alam sekitar yang bersih, sihat dan mampan sebagai hak asasi manusia sejagat. Hak ini turut ditegaskan di peringkat serantau menerusi Deklarasi ASEAN mengenai Hak kepada Alam Sekitar yang Selamat, Bersih, Sihat dan Mampan, yang mencerminkan komitmen Negara-Negara Anggota ASEAN terhadap perlindungan alam sekitar dan pemenuhan hak-hak berkaitan alam sekitar. Penikmatan hak ini secara berkesan bergantung kepada perlindungan hak-hak prosedural berkaitan alam sekitar, termasuk akses kepada maklumat, penyertaan awam, akses kepada keadilan serta kebebasan untuk menyuarakan kebimbangan berkaitan isu-isu alam sekitar.

SUHAKAM turut mengambil maklum dengan kebimbangan terhadap laporan bahawa Shakila Zen sebelum ini pernah berdepan ugutan dan gangguan susulan usaha advokasinya. Pejuang hak asasi manusia hendaklah diberikan perlindungan yang berkesan daripada ugutan, keganasan dan sebarang bentuk tindakan balas yang timbul akibat pelaksanaan hak mereka secara aman. Selaras dengan Deklarasi Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Pembela Hak Asasi Manusia, Malaysia mempunyai tanggungjawab untuk memastikan individu dan organisasi dapat mempromosi serta melindungi hak asasi manusia dalam persekitaran yang selamat dan kondusif. Ini termasuk menjamin hak kepada kebebasan bersuara, kebebasan berhimpun secara aman dan penyertaan dalam hal ehwal awam, khususnya berhubung isu-isu yang memberi kesan kepada alam sekitar dan kesejahteraan masyarakat.

Sehubungan itu, SUHAKAM menyeru pihak berkuasa yang berkaitan supaya memastikan sebarang siasatan dijalankan secara adil, bebas dan selaras dengan prinsip keperluan, perkadaran serta proses sewajarnya. Suruhanjaya turut menggesa agar undang-undang tidak digunakan dengan cara yang mewujudkan kesan ketakutan terhadap advokasi alam sekitar yang sah atau menghalang penyertaan awam dalam perkara-perkara berkaitan perlindungan alam sekitar dan pembangunan mampan.

SUHAKAM kekal komited untuk mempromosi dan melindungi hak asasi manusia untuk semua serta menegaskan bahawa perlindungan terhadap pembela alam sekitar dan pemeliharaan ruang sivik merupakan prasyarat penting bagi memperkukuh keadilan alam sekitar, mencapai pembangunan mampan serta memastikan setiap individu dapat menikmati hak kepada alam sekitar yang bersih, sihat dan mampan.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
1 Ogos 2026

KUALA LUMPUR (29 JULAI 2026) - Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) menzahirkan kebimbangan berhubung pertikaian tanah yang sedang berlaku melibatkan komuniti Orang Asli Kampung Sungai Cot, Maran, Pahang. SUHAKAM mengambil maklum bahawa Pihak Berkuasa Negeri mempunyai kuasa dalam pentadbiran tanah namun menegaskan bahawa kuasa tersebut harus dilaksanakan selaras dengan Perlembagaan Persekutuan, kedaulatan undang-undang serta obligasi hak asasi manusia Malaysia.

Tanah adat Orang Asli bukan sekadar aset ekonomi, malah berkait rapatdengan identiti, budaya, kerohanian, pengetahuan tradisional dan kelangsungan hidup mereka sebagai Masyarakat Orang Asli Kehilangan tanah adat bukan sahaja menjejaskan sumber kehidupan, bahkan turut mengancam kesinambungan warisan budaya dan cara hidup mereka. SUHAKAM secara konsisten menegaskan bahawa haktanah adat Orang Asli wajar diiktiraf secara bermakna dan dilindungi dengan berkesan. Prinsip undang-undang sedia ada turut mengiktiraf bahawa hak adat yang terhasil daripada pendudukan dan penggunaan tanah warisan secara turun-temurun wajar diberikan perlindungan. Sehubungan itu, Akta Orang Asli 1954 hendaklah dilaksanakan selaras dengan tujuan perlindungannya bagi menjamin hak serta kebajikan komuniti Orang Asli.

SUHAKAM turut menegaskan bahawa pembangunan tidak boleh dilaksanakan dengan mengorbankan hak asasi Masyarakat Orang Asli. Pembangunan ekonomi dan pelaburan hendaklah dilaksanakan dengan menghormati hak asasi manusia, melindungi hak tanah adat serta memastikan tiada mana-mana komuniti yang tercicir daripada arus pembangunan. Prinsip ini juga selaras dengan Pelan Tindakan Nasional mengenai Perniagaan dan Hak Asasi Manusia (NAPBHR) Malaysia yang diterajui oleh Jabatan Perdana Menteri bersama kementerian berkaitan, yang mengiktiraf penghormatan terhadap hak Masyarakat Orang Asli dan perlindungan alam sekitar sebagai komponen penting dalam amalan perniagaan yang bertanggungjawab. Kepentingan ekonomi tidak seharusnya mengatasi hak Orang Asli serta perlindungan terhadap tanah adat mereka.

Selaras dengan Deklarasi Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenaiHak Masyarakat Orang Asal/Asli (UNDRIP), sebarang keputusan yang melibatkan tanah, wilayah dan sumber Masyarakat Orang Asal/Asli hanya boleh diteruskan selepas rundingan yang bermakna diadakan serta memperoleh Persetujuan Bebas, Awal dan Dimaklumkan (FPIC) daripada mereka. Rundingan yang hanya dijalankan selepas sesuatu keputusan telah dibuat tidak memenuhi prinsip penyertaan yang bermakna serta tidak menghormati hak mereka.

SUHAKAM amat bimbang bahawa tindakan penguatkuasaan jenayah dalam konteks pertikaian tanah adat yang masih belum diselesaikan berisiko meningkatkan ketegangan serta menjejaskan keyakinan awam terhadap usaha mencapai penyelesaian yang adil. Sekiranya terdapat tuntutan yang sah dan masih belum diselesaikan berhubung tanah adat, keutamaan hendaklah diberikan kepada dialog, mediasi dan proses perundangan yang adil, berbanding tindakan penguatkuasaan yang berpotensi untuk terus meminggirkan komuniti Orang Asli.

Sehubungan itu, SUHAKAM menggesa Kerajaan Negeri Pahang untuk:

1. mengadakan sesi libat urus yang bermakna dengan segera bersama komuniti Orang Asli yang terjejas serta semua pihak berkepentingan berkaitan;
2. menangguhkan sebarang aktiviti yang boleh memberi kesan kekal terhadap tanah adat yang dipertikaikan sehingga tuntutan tersebut diselesaikan melalui proses yang bebas dan adil;
3. memastikan setiap pembangunan pada masa hadapan yang melibatkan tanah adat Orang Asli dilaksanakan selaras dengan prinsip FPIC; dan
4. memperkukuh mekanisme bagi mengiktiraf, melindungi serta mewartakan tanah adat Orang Asli selaras dengan Perlembagaan Persekutuan, prinsip perundangan domestik dan piawaian hak asasi manusia antarabangsa.

SUHAKAM turut menggesa Kerajaan Persekutuan supaya mempercepatkan reformasi undang-undang dan dasar secara menyeluruh berkaitan hak tanah Orang Asli. Pertikaian yang berulang kali berlaku menunjukkan keperluan mendesak untuk mewujudkan satu kerangka nasional yang komprehensif mengikut lunas undang-undang, di samping memastikan penghormatan terhadap hak, maruah dan hak menentukan nasib sendiri Masyarakat Orang Asli.

Penghormatan terhadap hak Masyarakat Orang Asli bukanlah penghalang kepada pembangunan. Sebaliknya, ia merupakan asas kepada pembangunan yang mampan, inklusif dan saksama. Kemajuan Malaysia tidak seharusnya dicapai dengan merampas tanah yang telah menjadi sumber kehidupan komuniti Orang Asal sejak turun-temurun. SUHAKAM akan terus memainkan peranan dalam memudah cara dialog yang konstruktif bersama semua pihak serta memperjuangkan penyelesaian yang menghormati keadilan, hak asasi manusia dan kedaulatan undang-undang.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
29 Julai 2026

KUALA LUMPUR (25 JULY 2026) Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) mengambil maklum namun bimbang terhadap keputusan Mahkamah Rayuan yang memutuskan bahawa kanak-kanak yang dilahirkan di luar perkahwinan kepada bapa warganegara Malaysia dan ibu bukan warganegara, tidak berhak memperolehi kewarganegaraan Malaysia di bawah Perlembagaan Persekutuan.

SUHAKAM menghormati sepenuhnya kebebasan badan kehakiman serta mengiktiraf bahawa Mahkamah bertanggungjawab mentafsir dan menguatkuasakan Perlembagaan Persekutuan sebagaimana yang diperuntukkan pada masa ini. Namun demikian, keputusan tersebut menyerlahkan jurang yang masih wujud dalam kerangka kewarganegaraan negara yang berpotensi menyebabkan sebahagian kanak-kanak berisiko tidak mempunyai kewarganegaraan serta berdepan proses ketidaktentuan undang-undang yang berpanjangan.

Setiap kanak-kanak mempunyai hak untuk memperolehi kewarganegaraan. Perkara 7 Konvensyen Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) mengenai Hak Kanak-Kanak (CRC), yang telah diratifikasi oleh Malaysia sejak tahun 1995, memperuntukkan bahawa setiap kanak-kanak berhak didaftarkan sejurus selepas kelahiran serta memperoleh kewarganegaraan. Negara-negara pihak hendaklah melaksanakan hak-hak tersebut, khususnya dalam keadaan di mana seseorang kanak-kanak berisiko menjadi tanpa kewarganegaraan. Sewaktu Pemerhatian Penutup dijalankan pada Februari 2026, Jawatankuasa Hak Kanak-Kanak PBB menggesa Malaysia memperkukuh kerangka perundangannya bagi memastikan semua kanak-kanak mempunyai akses kepada kewarganegaraan tanpa diskriminasi, dan mengambil langkah-langkah untuk mencegah dan mengurangkan isu kanak-kanak tanpa kewarganegaraan. Jawatankuasa turut menegaskan bahawa prinsip kepentingan terbaik kanak-kanak tanpa diskriminasi seharusnya menjadi pertimbangan utama dalam semua keputusan yang melibatkan hak kewarganegaraan kanak-kanak.

SUHAKAM menegaskan bahawa tiada kanak-kanak patut dinafikan hak dan dipinggirkan hak kewarganegaraan hanya disebabkan oleh status perkahwinan ibu bapanya atau nasib kelahiran yang di luar kawalan mereka. Setiap kanak-kanak berhak mendapat perlindungan yang sama rata serta layanan tanpa diskriminasi di sisi undang-undang, tanpa mengira status perkahwinan ibu bapanya. Identiti di sisi undang-undang dan masa depan seseorang kanak-kanak tidak seharusnya bergantung kepada keputusan atau keadaan yang bukan berpunca daripada dirinya. Kewarganegaraan bukan sekadar suatu status perundangan, malah merupakan akses kepada pelbagai hak asasi termasuk pendidikan, penjagaan kesihatan, perlindungan sosial, peluang pekerjaan serta penyertaan penuh dalam masyarakat.

Sehubungan itu, SUHAKAM mengulangi pendiriannya agar undang-undang dan dasar berkaitan kewarganegaraan di Malaysia terus diperkasa dan diperbaharui secara progresif selaras dengan prinsip kesaksamaan, tanpa diskriminasi serta kepentingan terbaik kanak-kanak. Walaupun pindaan Perlembagaan Persekutuan yang membolehkan ibu warganegara Malaysia memberikan kewarganegaraan kepada anak yang dilahirkan di luar negara merupakan satu pencapaian penting, pembaharuan lanjut masih diperlukan bagi memastikan tiada kanak-kanak dinafikan akses kepada kewarganegaraan akibat halangan perundangan atau pentadbiran.

Sehingga reformasi menyeluruh dilaksanakan, SUHAKAM menyeru Kerajaan agar terus memanfaatkan mekanisme di bawah Perkara 15A Perlembagaan Persekutuan bagi mengelakkan kanak-kanak daripada menjadi tanpa kewarganegaraan. Budi bicara di bawah peruntukan ini hendaklah dilaksanakan berasaskan prinsip kepentingan terbaik kanak-kanak.

SUHAKAM kekal komited untuk bekerjasama dengan Kerajaan, Parlimen dan semua pihak berkepentingan dalam memperkukuh kerangka kewarganegaraan yang melindungi hak kanak-kanak, selaras dengan kewajipan Malaysia di bawah CRC.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)

25 July 2026