Posts in category: Uncategorized

KUALA LUMPUR (1 JULY 2026) Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) mengambil maklum pendedahan bahawa sebanyak 465 kematian telah direkodkan di depot tahanan imigresen antara tahun 2021 hingga 2025, seperti yang dilaporkan oleh Kementerian Dalam Negeri di Parlimen. Angka ini menggariskan keperluan mendesak untuk melaksanakan reformasi menyeluruh bagi melindungi kehidupan, maruah dan kesihatan semua individu yang ditahan di depot tahanan imigresen.

Setiap kematian dalam tahanan mesti diberi perhatian yang amat serius. Tanpa mengira status imigresen seseorang, setiap individu yang dilucutkan kebebasannya tetap berhak menikmati hak untuk hidup, hak kepada standard kesihatan tertinggi yang boleh dicapai, serta layanan yang berperikemanusiaan dan bermaruah.

SUHAKAM secara konsisten menegaskan bahawa kematian dalam tahanan bukan sekadar isu operasi atau pentadbiran, sebaliknya merupakan isu hak asasi manusia yang serius yang menuntut ketelusan, kebertanggungjawaban dan reformasi sistemik yang bermakna. Melalui lawatan pemantauan ke depot tahanan imigresen serta penglibatan berterusan dengan pihak berkuasa berkaitan, Suruhanjaya telah berulang kali membangkitkan kebimbangan mengenai kesesakan, perkhidmatan penjagaan kesihatan yang tidak mencukupi, kelewatan mendapatkan rujukan perubatan, tahap sanitasi yang lemah, pemakanan yang tidak mencukupi, tempoh tahanan yang berpanjangan, serta kesan buruk keadaan tersebut terhadap kesejahteraan fizikal dan mental tahanan. Kebimbangan yang telah lama dibangkitkan ini menyerlahkan keperluan kepada reformasi struktur yang berterusan bagi memastikan kemudahan tahanan imigresen mematuhi obligasi hak asasi manusia Malaysia.

Sehubungan itu, SUHAKAM mengulangi syor-syor yang telah dikemukakan agar Kerajaan:

1. i. Memperkukuh perkhidmatan penjagaan kesihatan di semua depot tahanan imigresen dengan memastikan bilangan petugas perubatan yang berkelayakan adalah mencukupi, menjalankan saringan kesihatan secara berkala, menyediakan rujukan segera ke hospital, memastikan rawatan berterusan bagi penyakit kronik, serta menjamin akses yang mencukupi kepada ubat-ubatan penting;
2. ii. Menambah baik keadaan tahanan dengan menangani isu kesesakan, sanitasi, pengudaraan, pemakanan serta akses kepada air bersih bagi mengurangkan risiko penularan penyakit berjangkit dan mencegah kematian yang boleh dielakkan;
3. iii. Memastikan setiap kematian dalam tahanan disiasat secara segera, bebas, telus dan berkesan, dengan dapatan siasatan didedahkan kepada umum apabila bersesuaian serta tindakan kebertanggungjawaban diambil sekiranya dikenal pasti berlaku kecuaian atau salah laku; dan
4. iv. Memperkukuh pemantauan bebas terhadap kemudahan tahanan imigresen dengan memudah cara pelaksanaan pemantauan secara berkala oleh SUHAKAM dan badan-badan bebas lain yang berkaitan.

Di samping menambah baik keadaan tahanan, penekanan yang lebih besar juga perlu diberikan kepada langkah-langkah pencegahan. Saringan kesihatan awal sebaik kemasukan ke depot tahanan, penilaian kesihatan secara berkala, pemantauan berterusan terhadap tahanan yang mempunyai penyakit sedia ada, rujukan tepat pada masanya untuk mendapatkan rawatan pakar, serta akses tanpa gangguan kepada perkhidmatan penjagaan kesihatan yang penting merupakan langkah-langkah kritikal bagi mencegah kematian yang boleh dielakkan dalam tahanan. Jumlah kematian yang dilaporkan seharusnya menjadi pemangkin kepada Kerajaan untuk melaksanakan semakan menyeluruh terhadap dasar dan amalan berkaitan tahanan imigresen, dengan memberikan penekanan yang sama terhadap kebertanggungjawaban bagi setiap kematian yang berlaku dan, yang lebih penting, usaha mencegah kematian pada masa hadapan melalui reformasi berasaskan hak asasi manusia yang berkesan.

Oleh yang demikian, SUHAKAM menyeru Kerajaan agar mengambil tindakan segera dan konkrit untuk memperkukuh perkhidmatan penjagaan kesihatan, menambah baik keadaan tahanan, serta melaksanakan reformasi yang berasaskan hak asasi manusia bagi memastikan setiap individu yang ditahan di depot tahanan imigresen dilayan dengan penuh maruah dan bahawa kematian yang boleh dicegah tidak lagi dianggap sebagai sesuatu yang tidak dapat dielakkan.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)

1 July 2026

KUALA LUMPUR (18 JUNE 2026) Pesuruhjaya Kanak-Kanak (CC) Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) memberikan sokongan teguh kepada penubuhan rasmi dan pelancaran Tribunal Anti-Buli oleh Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Undang-Undang dan Reformasi Institusi), YB Dato’ Sri Azalina Othman Said, pada 16 Jun 2026. Ia menandakan satu pencapaian penting dalam usaha negara untuk mewujudkan persekitaran pembelajaran yang lebih selamat, inklusif dan mesra kanak-kanak untuk semua kanak-kanak.

Penubuhan Tribunal ini menunjukkan komitmen berterusan Kerajaan dalam melindungi kanak-kanak daripada segala bentuk buli dan keganasan, di samping memastikan aduan ditangani melalui mekanisme pemulihan yang mudah diakses, mesra kanak-kanak dan berkesan. Pelancaran Tribunal ini turut mencerminkan usaha kolektif negara dalam memperkukuh langkah perlindungan kanak-kanak, serta menjunjung hak setiap kanak-kanak terhadap keselamatan, maruah dan pendidikan.

CC menyambut baik pewartaan Akta Anti-Buli 2026 yang berkuat kuasa pada 16 Jun 2026 di mana institusi pendidikan diseru untuk melaksanakan enam mekanisme perlindungan bagi pencegahan dan pengurusan kes buli. Selaras dengan Seksyen 7(1) Akta tersebut, institusi pendidikan dikehendaki untuk:

1. a) menubuhkan dan mengekalkan jawatankuasa bagi pencegahan dan pengurusan kes buli;
2. b) melaksanakan dasar, garis panduan dan prosedur bagi pencegahan dan pengurusan kes buli;
3. c) menyediakan saluran pelaporan yang mudah diakses dan mesra kanak-kanak serta memastikan kerahsiaan maklumat berkaitan pelajar yang melaporkan kejadian buli;
4. d) menyediakan perkhidmatan kaunseling dan sokongan psikososial kepada mangsa serta individu lain yang terkesan akibat kes buli;
5. e) menjalankan program latihan berkaitan pencegahan dan pengurusan kes buli; dan
6. f) mencapai standard pematuhan berkaitan pencegahan dan pengurusan kes buli sebagaimana yang ditentukan oleh Menteri.

CC menyambut baik penubuhan mekanisme aduan percuma serta mudah diakses melalui Tribunal Anti-Buli yang membolehkan mangsa serta ibu bapa atau penjaga mereka mendapatkan keadilan melalui mekanisme bebas tanpa sebarang beban kewangan. Maklumat berkaitan Tribunal termasuk prosedur aduan, sumber rujukan dan penyerahan aduan secara dalam talian boleh diakses melalui portal Tribunal Anti-Buli di https://tab.bheuu.gov.my/. https://tab.bheuu.gov.my/.

CC menghargai proses kerjasama dan libat urus yang dilaksanakan oleh Kerajaan sepanjang pembangunan dan penggubalan Akta Anti-Buli 2026 sehingga tertubuhnya Tribunal ini. Sejak peringkat awal pembentukan dasar, proses penggubalan Rang Undang-Undang sehinggalah penubuhan Tribunal, CC telah terlibat secara aktif dalam pelbagai sesi libat urus dan rundingan dengan mengemukakan cadangan serta perspektif berteraskan prinsip hak kanak-kanak dan kepentingan terbaik kanak-kanak. CC juga memuji penglibatan bermakna kanak-kanak dan golongan muda sepanjang proses rundingan di mana pandangan mereka telah diambil kira dalam pembangunan perundangan penting ini. Selaras dengan mandat promosi dan pemantauan, CC turut menyokong Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM) dalam pembangunan dasar perlindungan kanak-kanak serta menawarkan kepakaran dan bantuan kepada agensi berkaitan dalam mewujudkan mekanisme yang diperlukan di bawah Akta tersebut.

Pesuruhjaya Kanak-Kanak (CC) mengambil maklum dengan peranan statutori yang diamanahkan kepada CC di bawah Akta Anti-Buli 2026. Tanggungjawab ini memperkukuhkan fungsi pemantauan bebas dan akauntabiliti dalam pelaksanaan langkah-langkah pencegahan dalam menangani isu buli di seluruh negara. Dalam hal ini, CC turut menyeru sumber dan peruntukan kewangan yang mencukupi kepada Pejabat Pesuruhjaya Kanak-Kanak (OCC) bagi membolehkan tanggungjawab ini dilaksanakan dengan berkesan, selaras dengan syor yang terkandung dalam Pemerhatian Penutup Jawatankuasa Hak Kanak-Kanak (CRC) mengenai Malaysia pada Februari 2026. Antara fungsi utama yang diberikan kepada CC di bawah Akta ini adalah:

• • menerima dan menyemak laporan audit berkaitan langkah pencegahan dan tindakan terhadap buli daripada institusi pendidikan di bawah Kementerian Pendidikan (MOE), Majlis Amanah Rakyat (MARA), Kementerian Pertahanan dan Jabatan Kebajikan Masyarakat;
• • menerima laporan suku tahunan dan statistik aduan daripada Tribunal Anti-Buli bagi tujuan pemantauan dan pengawasan;
• • memantau serta mengemukakan syor berkaitan pencegahan dan pengurusan kes buli di institusi pendidikan dan institusi berkaitan;
• • menjalankan program pendidikan, kesedaran, libat urus dan promosi berkaitan inisiatif anti-buli serta hak kanak-kanak; dan
• • melaporkan setiap tahun kepada Parlimen mengenai aktiviti berkaitan pencegahan dan pengurusan kes buli di institusi pendidikan dan institusi berkaitan.

CC percaya kejayaan Tribunal ini bergantung kepada komitmen bersama semua pihak berkepentingan termasuk agensi Kerajaan, institusi pendidikan, ibu bapa, guru, organisasi masyarakat sivil serta kanak-kanak sendiri. Tiada kanak-kanak seharusnya menjadi mangsa buli, gangguan atau ugutan dalam mana-mana persekitaran pendidikan. Penubuhan Tribunal ini memberikan mesej yang jelas bahawa buli tidak akan diterima dan kanak-kanak mempunyai hak untuk mendapatkan pemulihan apabila hak mereka dilanggar.

CC kekal komited untuk bekerjasama dengan institusi berkaitan dan semua pihak berkepentingan bagi memastikan pelaksanaan berkesan Akta Anti-Buli 2026 serta memupuk budaya saling menghormati, empati dan keselamatan untuk setiap kanak-kanak di Malaysia.

-TAMAT-

Pesuruhjaya Kanak-Kanak
Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)

18 Jun 2026

KUALA LUMPUR (9 JUN 2026) Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) menyambut baik keputusan Perikatan Global Institusi Hak Asasi Manusia Kebangsaan (GANHRI) melalui Jawatankuasa Kecil Akreditasi (SCA) untuk mengesahkan semula akreditasi SUHAKAM sebagai Institusi Hak Asasi Manusia Kebangsaan (NHRI) berstatus “A”. 

Proses re-akreditasi ini mencerminkan pengiktirafan antarabangsa yang berterusan terhadap pematuhan SUHAKAM kepada Prinsip-prinsip Paris, iaitu piawaian antarabangsa yang diterima pakai oleh Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNGA) yang mengawal selia kebebasan, keberkesanan, kepelbagaian dan mandat institusi hak asasi manusia kebangsaan. SUHAKAM mengambil maklum pengiktirafan SCA terhadap usaha berterusan Suruhanjaya dalam mempromosi dan melindungi hak asasi manusia di Malaysia, serta syor-syor konstruktif yang dikemukakan bagi memperkukuh lagi institusi ini. 

SUHAKAM mengambil maklum syor-syor yang berkaitan, antaranya, memperkukuh kebebasan fungsi dan operasi, meningkatkan ketelusan serta kebebasan proses pelantikan dan pemecatan, memastikan peruntukan dana yang mencukupi, membolehkan lawatan tanpa notis ke semua tempat pelucutan kebebasan, memperkukuh penglibatan Parlimen terhadap laporan SUHAKAM, dan memperkukuh keupayaan institusi untuk melaksanakan mandatnya yang semakin berkembang secara berkesan, termasuk tanggungjawab berkaitan hak kanak-kanak. 

SUHAKAM melihat syor-syor ini sebagai panduan penting ke arah memperkukuh lagi institusi ini selaras dengan Prinsip Paris dan amalan terbaik antarabangsa yang mengawal selia institusi hak asasi manusia kebangsaan yang bebas. SUHAKAM kekal komited untuk meneruskan libat urus dengan Kerajaan, Parlimen, organisasi masyarakat sivil dan semua pihak berkepentingan yang berkaitan bagi menyokong reformasi undang-undang dan institusi yang memperkukuh kebebasan, keberkesanan, kebolehcapaian dan akauntabiliti awam SUHAKAM.

Sebagai NHRI berstatus “A”, SUHAKAM dapat mengambil bahagian sepenuhnya dalam mekanisme hak asasi manusia antarabangsa dan serantau, termasuk Majlis Hak Asasi Manusia Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu serta proses badan triti. Status ini penting bukan sekadar sebagai satu bentuk pengiktirafan antarabangsa, tetapi kerana ia mengesahkan kepentingan kewujudan sebuah institusi yang bebas, berwibawa dan berkesan, yang didedikasikan untuk mempromosi dan melindungi hak asasi manusia semua orang di Malaysia.

Melangkah ke hadapan, SUHAKAM akan terus memperkukuh keupayaan institusinya, menegakkan piawaian integriti dan kebebasan yang tertinggi, serta meningkatkan libat urus dengan orang awam dalam menangani cabaran hak asasi manusia yang berlarutan dan yang sedang muncul. Suruhanjaya kekal teguh dengan visinya untuk membina Malaysia yang berteraskan maruah insan, kesaksamaan, keadilan, akauntabiliti dan penghormatan terhadap prinsip hak asasi manusia sejagat.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)

9 Jun 2026

Laporan dan Syor Sesi Ke-47 Jawatankuasa Kecil Akreditasi (SCA) boleh diakses di:

⁠https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/countries/nhri/ganhri/sca-report-47th-session-en.pdf

atau imbas Kod QR berikut:

KUALA LUMPUR (1 MAY 2026) Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) menzahirkan kebimbangan serius terhadap kesan berganda cabaran ekonomi semasa ke atas golongan rentan, khususnya wanita, kanak-kanak, dan komuniti berpendapatan rendah, termasuk individu tanpa dokumen, tanpa kerakyatan, serta pelarian, susulan laporan terkini mengenai cadangan pengurangan perbelanjaan awam bagi sektor-sektor kritikal.

Perkembangan mutakhir menunjukkan bahawa Perbendaharaan Malaysia telah mencadangkan pengurangan bajet sebanyak RM5.4 bilion yang melibatkan Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) dan pendidikan tinggi. Cadangan pengurangan kepada KKM amat membimbangkan memandangkan ia berlaku ketika permintaan terhadap perkhidmatan kesihatan awam, sokongan pemakanan, dan perkhidmatan sosial asas semakin meningkat, khususnya dalam kalangan mereka yang paling terkesan akibat peningkatan kos sara hidup.

SUHAKAM menegaskan bahawa penguncupan fiskal dalam sektor kesihatan semasa tempoh tekanan ekonomi adalah amat membimbangkan. Bukti di peringkat global menunjukkan bahawa sistem kesihatan sering menjadi antara sektor yang paling terjejas ketika krisis, dengan implikasi jangka panjang terhadap hasil kesihatan awam. Di Malaysia, pengurangan sedemikian berisiko memburukkan lagi jurang sedia ada dari segi akses, kualiti, dan kesaksamaan dalam perkhidmatan kesihatan.

SUHAKAM turut bimbang bahawa pengurangan tersebut, sekiranya dilaksanakan tanpa perlindungan yang mencukupi, berisiko menjejaskan akses kepada perkhidmatan asas yang kritikal bagi perlindungan hak asasi manusia, khususnya dalam bidang kesihatan wanita, perkembangan kanak-kanak, serta kesejahteraan golongan rentan dan terpinggir lain termasuk warga emas, orang kurang upaya, dan isi rumah berpendapatan rendah. Kesukaran ekonomi memberi tekanan tambahan kepada isi rumah dan boleh membawa kepada kesan kesihatan yang negatif, termasuk pengurangan akses kepada makanan berkhasiat, kelewatan mendapatkan rawatan, serta kemerosotan kesihatan fizikal dan mental.

SUHAKAM seterusnya menegaskan bahawa langkah sedemikian boleh dianggap sebagai satu kemunduran regressive step in the realisation of economic, social, and cultural rights.  Malaysia has voluntarily committed to Sustainable Development Goal 3: Good Health and Wellbeing, which aims to ensure healthy lives and promote well-being for all at all ages. In particular, Target 3(c) calls for increased health financing and strengthened health workforce capacity. SUHAKAM notes that both the Ministry of Finance and the Ministry of Economy have identified SDG 3 as a national priority due to its significant social impact. These commitments must be meaningfully upheld. The Government must not regress on the public right to health, a core economic, social and cultural human right. Public right to health is also a constitutional right protected by the Federal Constitution. Any fiscal consolidation measures must be carefully calibrated to avoid undermining equitable access to healthcare and essential support systems.

SUHAKAM mengulangi bahawa hak kepada kesihatan, makanan mencukupi, dan kesejahteraan adalah hak asasi manusia yang paling asas, yang dilindungi oleh Perlembagaan Persekutuan, serta diperakui dalam obligasi antarabangsa termasuk Konvensyen Penghapusan Segala Bentuk Diskriminasi terhadap Wanita (CEDAW) dan Konvensyen Mengenai Hak Kanak-Kanak (CRC).

Sehubungan itu, SUHAKAM menggesa Kerajaan untuk:

1. i. Memastikan sebarang langkah konsolidasi fiskal tidak memberi kesan tidak seimbang kepada golongan rentan, khususnya warga emas, wanita, kanak-kanak, dan kumpulan berpendapatan rendah;
2. ii. Melindungi dan, jika perlu, meningkatkan peruntukan bagi perkhidmatan kesihatan asas selaras dengan komitmen SDG, termasuk kesihatan ibu dan reproduktif, pemakanan kanak-kanak, serta sokongan kesihatan mental;
3. iii. Memperkukuh sistem kesihatan dan sokongan sosial berasaskan komuniti, khususnya bagi populasi yang kurang mendapat perkhidmatan dan berisiko;
4. iv. Memperluas bantuan sosial bersasar, termasuk sokongan makanan dan pemakanan kepada keluarga berpendapatan rendah;
5. v. Mengguna pakai pendekatan berasaskan hak asasi manusia dalam penggubalan bajet, dengan memastikan ketelusan, penyertaan, dan kebertanggungjawaban dalam proses membuat keputusan fiskal.

SUHAKAM menegaskan bahawa respons dasar terhadap tekanan ekonomi tidak boleh mengorbankan golongan paling rentan. Komitmen terhadap pembangunan mampan dan hak asasi manusia harus disertai dengan pilihan dasar yang konkrit. Malaysia bukan sahaja perlu mengutamakan SDG 3 dari segi prinsip, tetapi juga menterjemahkan keutamaan ini dalam amalan. SUHAKAM kekal komited untuk bekerjasama dengan semua pihak berkepentingan bagi memastikan agar dasar pembangunan Malaysia membela maruah insan tanpa meminggirkan sesiapa.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)

1 May 2026

KUALA LUMPUR (25 APRIL 2026) – The Human Rights Commission of Malaysia (SUHAKAM) notes the recent developments concerning the appointment of the Chief Commissioner of the Malaysian Anti-Corruption Commission (MACC) and statement by the Prime Minister that a list of candidates for the position has been presented to His Majesty the Yang di-Pertuan Agong. This development raises grave concern on the constitutionality of the process and calls for the importance of ensuring that the appointment process continues to be carried out strictly in accordance with the Constitution and the applicable statutory framework. SUHAKAM therefore stresses that the Prime Minister bears the constitutional responsibility to advise on this appointment and must discharge this duty with firmness, clarity, and fidelity to the law. The proper exercise of this responsibility is essential to preserving constitutional order and maintaining public confidence in national institutions

SUHAKAM wishes to stress here that Malaysia is a constitutional monarchy founded upon the principle of the supremacy of the Federal Constitution and the rule of law. Within this constitutional framework, the Yang di-Pertuan Agong acts in accordance with constitutional provisions, including the well-established principle that His Majesty’s in the exercise of his functions shall act on the advice of the Prime Minister or the Cabinet, except in very limited and clearly defined circumstances. This is clearly spelt out in Article 40 of the Federal Constitution.

Sehubungan itu, Seksyen 5(1) Akta Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia 2009 (Akta 694) dengan jelas memperuntukkan bahawa Ketua Pesuruhjaya hendaklah dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong atas nasihat Perdana Menteri. Apabila peruntukan ini dibaca bersama Perkara 40 Perlembagaan Persekutuan, jelas bahawa kuasa pelantikan sebenar diberikan oleh Perlembagaan dan undang-undang kepada Perdana Menteri. Peranan Yang di-Pertuan Agong dalam proses pelantikan adalah bersifat formal atau istiadat semata-mata. Baginda hendaklah menerima sesiapa yang dinasihatkan oleh Perdana Menteri, untuk dilantik sebagai Ketua Pesuruhjaya. Walau bagaimanapun, Baginda tidak terhalang daripada memberikan pandangan atau nasihat, atau mendapatkan maklumat lanjut mengenai pilihan Perdana Menteri; namun begitu, nasihat atau pilihan Perdana Menteri adalah muktamad. Sebarang penyimpangan daripada kerangka perlembagaan ini adalah tidak selaras dengan dan melanggar Perlembagaan Persekutuan, serta menjejaskan sistem pemerintahan demokrasi Malaysia.

Pada masa yang sama, SUHAKAM dengan penuh takzim menekankan kesucian Perlembagaan Persekutuan sebagai undang-undang tertinggi Persekutuan. Semua institusi negara, termasuk institusi diraja, mempunyai peranan yang berbeza dan penting, yang harus dilaksanakan dalam had perlembagaan masing-masing. Pematuhan terhadap batasan ini adalah penting bagi menjamin kestabilan, akauntabiliti dan penghormatan terhadap kedaulatan undang-undang.

SUHAKAM turut mengambil maklum desakan yang semakin ketara untuk reformasi institusi bagi memperkukuh kebebasan SPRM, termasuk pelaksanaan proses pelantikan yang lebih telus dan berasaskan merit. Pertimbangan juga wajar diberikan kepada mekanisme seperti penelitian atau pengawasan Parlimen bagi memastikan pelantikan adalah tertakluk kepada semakan yang sewajarnya dan bebas daripada pengaruh yang tidak wajar. Kebebasan dan kredibiliti SPRM bukan sahaja bergantung kepada individu yang dilantik, tetapi juga kepada integriti dan kesahan proses pelantikan itu sendiri. Sebarang persepsi penyimpangan daripada Perlembagaan berisiko menghakis kepercayaan awam terhadap usaha memerangi rasuah dan tadbir urus secara keseluruhan.

SUHAKAM menyeru pematuhan penuh dan tegas terhadap Perlembagaan Persekutuan dan Akta Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia 2009 dalam pelantikan Ketua Pesuruhjaya yang baharu, di samping mendorong reformasi bermakna bagi meningkatkan ketelusan, akauntabiliti dan integriti institusi dalam jangka panjang.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)

25 April 2026

KUALA LUMPUR (11 APRIL 2026) Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) mengalu-alukan pengumuman gencatan senjata dalam konflik berterusan di Asia Barat dan berharap ia dapat menghentikan segera penderitaan yang ditanggung oleh orang awam, khususnya wanita dan kanak-kanak.

Walaupun perkembangan ini merupakan satu langkah positif, SUHAKAM menegaskan bahawa gencatan senjata semata-mata tidak mencukupi tanpa langkah akauntabiliti yang berkesan terhadap semua dakwaan pelanggaran undang-undang hak asasi manusia antarabangsa sepanjang konflik tersebut.

SUHAKAM amat bimbang terhadap laporan bahawa tahanan Palestin berdepan dengan hukuman mati secara besar-besaran, dengan dakwaan bahawa ribuan individu mungkin akan dikenakan hukuman tersebut. Dalam hal ini, SUHAKAM menyuarakan sokongan terhadap kebimbangan oleh Pejabat Pesuruhjaya Tinggi Hak Asasi Manusia Pertubuhan Bangsa-bangsa Bersatu (OHCHR), yang memberi amaran bahawa langkah perundangan yang membolehkan pelaksanaan hukuman mati terhadap rakyat Palestin berkemungkinan membentuk suatu rejim hukuman mati yang bersifat diskriminasi, yang jelas bercanggah dengan undang-undang antarabangsa. Langkah sedemikian menimbulkan pelanggaran serius dan sistemik terhadap hak proses wajar, termasuk penafian jaminan perbicaraan adil dan kebebasan badan kehakiman. Pelaksanaan hukuman mati yang disasarkan kepada kumpulan tertentu juga boleh dianggap sebagai hukuman kolektif dan merupakan pelanggaran serius undang-undang kemanusiaan serta undang-undang hak asasi manusia antarabangsa, malah boleh mencapai tahap jenayah antarabangsa.

Pelaksanaan hukuman mati secara diskriminasi, yang dilaporkan dikenakan secara eksklusif terhadap rakyat Palestin, merupakan satu pelanggaran serius terhadap hak asasi manusia, termasuk hak untuk hidup, kesamarataan di sisi undang-undang, serta hak kepada perbicaraan yang adil.

Sehubungan itu, SUHAKAM menyeru Kesatuan Eropah (EU) untuk segera mengkaji semula dan menggantung Perjanjian Persatuan EU–Israel, selaras dengan komitmen hak asasi manusia. Hubungan ekonomi yang diteruskan dalam keadaan wujudnya dakwaan pelanggaran serius berisiko menjejaskan integriti piawaian hak asasi manusia antarabangsa.

SUHAKAM turut menggesa masyarakat antarabangsa untuk mengambil langkah segera dan konkrit bagi memastikan perlindungan orang awam, menegakkan kedaulatan undang-undang, serta menjamin akauntabiliti terhadap semua pelanggaran tanpa sebarang pengecualian. Keamanan yang adil dan berkekalan hanya dapat dicapai melalui pematuhan sepenuhnya terhadap undang-undang antarabangsa, penghormatan terhadap maruah manusia, dan perlindungan hak asasi untuk semua.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)

11 April 2026

KUALA LUMPUR (10 APRIL 2026) Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) menzahirkan kebimbangan berhubung insiden yang berlaku baru-baru ini di sebuah forum awam di Kuala Lumpur, di mana tiga individu dilaporkan telah ditahan oleh pihak polis selepas memaparkan plakad semasa Ketua Pesuruhjaya Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) menyampaikan ucapan. SUHAKAM mengambil maklum mengenai pembebasan ketiga-tiga individu berkenaan namun masih bimbang mengenai keadaan dan justifikasi awal penahanan mereka.

Memandangkan tindakan mereka bersifat aman dan berada dalam ruang lingkup kebebasan bersuara yang dilindungi, penahanan tersebut menimbulkan persoalan penting mengenai bagaimana hak kebebasan bersuara dan berhimpun secara aman ditafsirkan serta dilaksanakan. SUHAKAM dengan ini menegaskan semula pendiriannya yang konsisten bahawa hak kebebasan bersuara adalah kebebasan asasi yang dijamin di bawah Perkara 10(1)(a) Perlembagaan Persekutuan serta Perkara 19 Perisytiharan Hak Asasi Manusia Sejagat (UDHR).Sebagai tunjang kepada sebuah masyarakat demokratik, hak ini membolehkan individu menyuarakan pandangan, terlibat dalam wacana awam, serta mengambil bahagian secara bermakna dalam perkara yang melibatkan awam. Walaupun hak ini tidak bersifat mutlak, sebarang sekatan hendaklah mematuhi prinsip hak asasi manusia antarabangsa yang telah ditetapkan, termasuk yang terkandung dalam Perkara 19 Kovenan Antarabangsa mengenai Hak Sivil dan Politik (ICCPR), yang mensyaratkan bahawa sekatan harus sah di sisi undang-undang, bergantung kepada keperluan dan berkadaran.

Dalam hal ini, SUHAKAM menekankan bahawa Kerajaan mempunyai tanggungjawab bukan sahaja untuk mengawal selia, tetapi juga untuk memudah cara serta melindungi pelaksanaan hak-hak ini. Ini termasuk memastikan individu dapat menyuarakan pandangan mereka secara aman dan tanpa gangguan yang tidak wajar, di samping mengekalkan ketenteraman awam. Sehubungan itu, sebarang tindakan penguatkuasaan hendaklah dilaksanakan secara berkadaran, tidak sewenang-wenangnya, dan selaras dengan prinsip kedaulatan undang-undang, termasuk pematuhan penuh terhadap jaminan proses yang sewajarnya. Dalam konteks ini, penggunaan peruntukan jenayah, khususnya yang bersifat luas atau umum, perlu diteliti dengan berhati-hati bagi memastikan ia tidak membawa kesan yang tidak seimbang atau secara tidak langsung mengekang pelaksanaan sah kebebasan bersuara.

SUHAKAM juga mengambil maklum bahawa isu yang dibangkitkan dalam forum tersebut berkait rapat dengan perkara yang melibatkan kepentingan awam di mana SUHAKAM telah menggesa agar satu siasatan bebas dan telus dijalankan bagi memelihara integriti institusi serta keyakinan awam. Pandangan yang berbeza seharusnya dapat disuarakan secara aman dan semua pihak perlu dilayan secara adil, selaras dengan undang-undang.

Sehubungan itu, SUHAKAM menyeru pihak berkuasa yang berkaitan untuk memastikan agar sebarang tindakan penguatkuasaan susulan daripada insiden ini dilaksanakan secara adil, berhemah dan berkadaran, selaras dengan jaminan Perlembagaan serta piawaian hak asasi manusia antarabangsa. SUHAKAM kekal komited untuk mempertahankan kebebasan bersuara dan ketenteraman awam kerana kedua-duanya merupakan tunjang penting yang saling melengkapi dalam sebuah masyarakat demokratik.

-Tamat-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)

10 April 2026

KUALA LUMPUR (15 MAC 2026) Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM), Kumpulan Rentas Parti Parlimen Malaysia – Hak Kanak-Kanak (KRPPM–Hak Kanak-Kanak) dan Persatuan Masyarakat Sivil hak kanak-kanak mengecam sekeras-kerasnya penggunaan Akta Kesalahan Keselamatan (Langkah-Langkah Khas) 2012 (SOSMA) oleh Polis Diraja Malaysia (PDRM) untuk menahan kanak-kanak yang menjadi mangsa perekrutan melalui media sosial dan platform permainan dalam talian untuk menyokong kumpulan pengganas.

Tindakan kumpulan pengganas mengeksploitasi ruang digital dan platform permainan dalam talian untuk merekrut serta mempengaruhi kanak-kanak mencetus kebimbangan global. Taktik ini berkembang dengan pantas dan sering kali mengatasi keupayaan pihak berkuasa untuk bertindak balas dengan berkesan. Dalam situasi ini, kanak-kanak yang terlibat sebenarnya merupakan mangsa manipulasi dan indoktrinasi, dan sewajarnya diberikan perlindungan, pemulihan serta intervensi psikososial, bukannya dikenakan penahanan keselamatan yang ketat.

Kami menyambut baik laporan pembebasan kanak-kanak tersebut pada 13 Mac 2026. Walau bagaimanapun, penting untuk diingatkan bahawa sebarang tindakan susulan harus mengutamakan mekanisme pemulihan dan pemantauan yang berstruktur, khususnya dalam kes di mana kanak-kanak mungkin telah menjadi sasaran cubaan perekrutan ekstrimis dalam talian. Penahanan kanak-kanak di bawah SOSMA yang merupakan undang-undang yang digubal untuk menangani ancaman keselamatan negara adalah tidak selaras dengan prinsip kepentingan terbaik kanak-kanak serta menjejaskan komitmen Malaysia untuk melindungi mereka daripada eksploitasi. Penggunaan SOSMA terhadap kanak-kanak juga amat membimbangkan kerana undang-undang prosedur ini tidak menyediakan perlindungan khusus bagi kanak-kanak, tiada pengawasan kehakiman serta perlindungan yang selari dengan sistem keadilan kanak-kanak yang mencukupi, khususnya dalam kes yang melibatkan kesalahan keselamatan negara.

Sebagai Negara Pihak kepada Konvensyen Mengenai Hak Kanak-Kanak (CRC) sejak tahun 1995, Malaysia memikul tanggungjawab antarabangsa untuk memastikan setiap kanak-kanak dilindungi daripada penafian kebebasan secara sewenang-wenangnya atau bagi tempoh yang tidak munasabah. Pada masa yang sama, sistem keadilan hendaklah sentiasa mengutamakan kepentingan terbaik kanak-kanak, menjunjung prinsip proses yang adil serta menjamin akses yang saksama kepada keadilan.

Akta Kanak-Kanak 2001 menyediakan rangka perundangan yang jelas mengutamakan penjagaan, perlindungan, pemulihan dan kebajikan kanak-kanak, khususnya mereka yang terdedah kepada kemudaratan, eksploitasi atau pengaruh jenayah. Kanak-kanak yang telah menjadi sasaran rangkaian ekstremis wajar ditangani melalui mekanisme perlindungan kanak-kanak, termasuk kaunseling, program pemulihan daripada pengaruh radikal, sokongan keluarga serta pemulihan berasaskan komuniti. Intervensi sedemikian hendaklah merangkumi sokongan psikososial yang bersesuaian, pemantauan yang berstruktur serta penglibatan aktif ibu bapa bagi mengurangkan risiko kejadian berulang. Inisiatif pemulihan juga perlu dirangka dengan memasukkan modul yang peka terhadap keperluan kanak-kanak dan bersesuaian dengan peringkat umur, dengan mengambil kira keperluan perkembangan, kerentanan serta kepentingan terbaik kanak-kanak.

Sehubungan itu, SUHAKAM dan KRPPM-Hak Kanak-Kanak menyeru Perdana Menteri Malaysia untuk:

1. i. Mengenakan moratorium serta-merta terhadap penggunaan SOSMA ke atas kanak-kanak.
2. ii. Memastikan kanak-kanak yang terlibat dalam kes sedemikian dilayan sebagai mangsa eksploitasi dan diberikan pemulihan serta perlindungan yang sewajarnya di bawah Akta Kanak-Kanak 2001.
3. iii. Memansuhkan SOSMA atau meminda undang-undang prosedur tersebut dengan memperkenalkan pengawasan kehakiman serta perlindungan yang dapat menghalang penggunaannya secara sewenang-wenangnya.

Malaysia perlu mengamalkan pendekatan yang berteraskan kanak-kanak serta berasaskan hak asasi dalam menangani ancaman baharu perekrutan ekstremis secara dalam talian. Melindungi kanak-kanak daripada eksploitasi keganasan memerlukan sistem perlindungan kanak-kanak yang kukuh, langkah pencegahan awal serta usaha pemulihan yang menyeluruh, bukannya penahanan keselamatan yang berpanjangan.

SUHAKAM dan KRPPM–Hak Kanak-Kanak kekal komited untuk bekerjasama dengan Kerajaan serta agensi penguatkuasaan bagi memastikan langkah-langkah membanteras keganasan di Malaysia dilaksanakan selaras dengan prinsip hak asasi manusia serta melindungi kepentingan terbaik setiap kanak-kanak.

-TAMAT-

Dikeluarkan secara bersama oleh :

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
All-Party Parliamentary Group Malaysia Children’s Rights (APPGM-CR)

Disokong Oleh:

Initiative to Promote Tolerance & Prevent Violence (INITIATE.MY)
Suara Rakyat Malaysia (SUARAM)
Prof. Emeritus Dato’ Noor Aziah Mohd Awal, SUHAKAM 1^st Children Commissioner
MANDIRI

KUALA LUMPUR (11 MARCH 2026) Amalan media yang beretika dan bertanggungjawab menjadi semakin penting dalam era di mana naratif digital mampu membawa manfaat atau kemudaratan kepada wanita dan kanak-kanak Perempuan. Bersempena sambutan Hari Wanita Antarabangsa 2026 yang diraikan setiap tahun pada 8 Mac, Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) bersama Majlis Media Malaysia (MMM) ingin menzahirkan komitmen bersama untuk memperkasa kesaksamaan gender, memelihara maruah manusia, serta memperkukuh amalan media yang beretika dan bertanggungjawab di Malaysia.

Hari Wanita Antarabangsa adalah peringatan penting bahawa prinsip kesaksamaan dan tanpa diskriminasi bukan sahaja perlu diterjemahkan dalam undang-undang dan dasar, tetapi juga dalam wacana awam. Media mempunyai pengaruh yang besar dalam membentuk sikap masyarakat, membina naratif awam, serta pilihan untuk mengukuh atau mencabar stereotaip yang memudaratkan. Oleh itu, amalan media yang responsif terhadap gender serta pemghormatan hak asasi manusia adalah penting dalam usaha membina sebuah masyarakat yang lebih inklusif dan adil. Susulan perbincangan yang konstruktif antara kedua-dua institusi, SUHAKAM dan MMM telah menyatakan hasrat untuk memperkukuh dialog dan kerjasama titik pertemuan antara hak asasi manusia dan tadbir urus media.

Kerjasama ini mencerminkan peranan saling melengkapi antara kedua-dua institusi, serta pengiktirafan bersama bahawa kewartawanan yang beretika dan perlindungan hak asasi manusia adalah saling memperkukuh antara satu sama lain.

SUHAKAM, yang ditubuhkan di bawah Akta Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia 1999 (Akta 597) diberi mandat untuk mempromosi dan melindungi hak asasi manusia, termasuk kesaksamaan, maruah dan kebebasan bersuara. MMM pula, yang ditubuhkan di bawah Akta Majlis Media Malaysia 2025 (Akta 868), merupakan sebuah badan berkanun bebas yang bertanggungjawab untuk memastikan kewartawanan beretika, mentadbir Kod Etika Majlis Media, mengurus aduan berkaitan amalan media yang tidak beretika, serta memperkukuh kepercayaan awam terhadap media. Kerjasama ini mengiktiraf kebebasan dan mandat berkanun kedua-dua institusi di samping menggalakkan dialog demi kepentingan awam.

Antara bidang kerjasama yang dilihat berpotensi adalah inisiatif pembangunan kapasiti, pembangunan modul latihan, serta penubuhan kumpulan kerja bagi meneliti etika media melalui perspektif gender.

• Kedua-dua institusi berhasrat untuk meneroka langkah-langkah untuk:

• • Mempromosi standard penulisan media yang peka terhadap gender dan kanak-kanak;
• • Menggalakkan pelaporan yang bertanggungjawab mengenai isu-isu yang memberi Kesan kepada wanita, kanak-kanak dan komuniti rentan;
• • Menyokong persekitaran kerja yang lebih selamat untuk wartawan, khususnya wanita, serta menangani gangguan dan initimidasi dalam menjalankan tugasan;
• • Memperkukuh dialog institusi berkaitan aduan, akauntabiliti dan tadbir urus; dan
• • Meningkatkan kesedaran mengenai peranan media dalam memajukan kesaksamaan serta mencegah kemudaratan.

Inisiatif-inisiatif ini secara umumnya adalah selaras dengan komitmen Malaysia di bawah Konvensyen Mengenai Penghapusan Segala Bentuk Diskriminasi terhadap Wanita (CEDAW) dan Konvensyen Hak Kanak-Kanak Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (CRC), yang menekankan kepentingan menangani stereotaip yang memudaratkan, diskriminasi berasaskan gender serta keganasan melalui pendekatan pencegahan dan pendidikan. Inisiatif ini amat penting, berikutan kecenderungan gangguan dalam talian serta penyebaran maklumat salah berunsur gender yang semakin meruncing.

Seiring transformasi digital yang terus mengubah landskap media di Malaysia, peningkatan penyebaran maklumat salah dan kemunculan teknologi baharu menuntut agar kebebasan media dilaksanakan dengan penuh tanggungjawab serta penghormatan terhadap maruah manusia. Menegakkan standard etika dan memelihara kebebasan bersuara merupakan asas penting untuk memastikan akauntabiliti demokratik dan memupuk kepercayaan awam. Bersempena dengan sambutan Hari Wanita Antarabangsa ini, SUHAKAM dan MMM menyeru para pengamal media, editor, pembuat dasar serta masyarakat umum untuk bersama-sama memupuk persekitaran media yang mempromosikan kesaksamaan, keadilan dan rasa hormat. Memajukan hak wanita dan memperkukuh kewartawanan beretika merupakan tanggungjawab bersama yang memerlukan komitmen berterusan ke arah hak, keadilan dan tindakan.

In commemorating International Women’s Day, SUHAKAM and MMM call upon media practitioners, editors, policymakers, and the public to collectively foster a media environment that promotes equality, fairness, and respect. Advancing women’s rights and strengthening ethical journalism are shared responsibilities that require sustained commitment towards rights, justice and action.

Pesuruhjaya SUHAKAM, Melissa Akhir, berkata:

“Hari Wanita Antarabangsa mengingatkan kita tentang kepentingan mewujudkan persekitaran media yang mempromosikan kesaksamaan, keadilan dan rasa hormat. Memajukan hak wanita dan memperkukuh kewartawanan beretika merupakan tanggungjawab bersama yang memerlukan komitmen berterusan.”

Ahli Lembaga MMM, Gayathry Venkiteswaran, berkata:

“MMM berbesar hati untuk bekerjasama dengan SUHAKAM dalam inisiatif yang sangat penting ini bagi memperkukuh kesaksamaan dan sensitiviti gender dalam liputan berita, kerana kami mengiktiraf bahawa pelaporan yang beretika, adil dan inklusif adalah penting untuk membina kepercayaan awam serta memperkukuh wacana demokrasi. Pelaporan yang sensitif terhadap gender membantu orang ramai memahami realiti dan sumbangan semua anggota masyarakat, yang membawa kepada kewartawanan yang lebih tepat dan perbahasan awam yang lebih bermaklumat. Pada Hari Wanita Antarabangsa ini, kami berkomited untuk memajukan standard bilik berita yang bukan sahaja melindungi kebebasan akhbar tetapi juga melindungi wartawan wanita daripada diskriminasi, gangguan dan ancaman yang menjejaskan keupayaan mereka untuk melaporkan secara bebas dan selamat.”

SUHAKAM dan MMM menegaskan bahawa ekosistem media yang peka kepada isu gender, selaras dengan hak asasi manusia dan dilaksanakan secara bertanggungjawab, adalah asas penting untuk memastikan setiap individu, tanpa mengira gender, dapat mencapai kehidupan yang bermaruah, saksama dan selamat.

-TAMAT-

Dikeluarkan secara bersama oleh :

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)
Malaysian Media Council (MMM)

KUALA LUMPUR (8 MARCH 2026) Sempena Hari Wanita Antarabangsa pada tahun ini yang bertemakan “Rights. Justice. Action. For All Women and Girls.”, Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM) menegaskan komitmennya untuk memajukan dan melindungi kesaksamaan gender serta hak wanita, selaras dengan piawaian hak asasi manusia antarabangsa termasuk Konvensyen Penghapusan Segala Bentuk Diskriminasi terhadap Wanita (CEDAW).

Tema tahun ini menjadi peringatan penting bahawa hak asasi manusia harus direalisasikan dalam kehidupan seharian semua wanita dan kanak-kanak perempuan. Ini termasuk hak kepada kesaksamaan di sisi undang-undang dan akses kepada keadilan, kebebasan bersuara dan mendapatkan maklumat, hak kepada keselamatan di ruang digital dan awam, serta penglibatan sepenuhnya dalam kebudayaan, saintifik dan sivik. Apabila hak-hak ini dinafikan atau dibatasi ketidakseimbangan kuasa berasaskan gender, ketidaksamaan struktur akan terus berlaku dan kepercayaan awam terhadap institusi akan terhakis.

Tumpuan SUHAKAM adalah sejajar dengan Pemerhatian Penutup CEDAW terhadap Malaysia, khususnya empat bidang tematik yang dikenal pasti untuk Laporan Susulan kepada Penilaian Malaysia di Jawatankuasa CEDAW yang dijadualkan pada bulan Jun, iaitu: Malaysia’s Follow-up Report to CEDAW Concluding Observations due in June, namely:

1. i. Penggubalan undang-undang anti-diskriminasi yang komprehensif terhadap wanita, termasuk langkah untuk memperkukuh kepimpinan politik wanita serta memelihara hak wanita dalam tahanan.
2. ii. Pembasmian perkahwinan kanak-kanak.
3. iii. Isu khitan perempuan (FGM).
4. iv. Perlindungan hak asasi wanita dan kanak-kanak perempuan pelarian.

Bidang keutamaan ini menunjukkan bahawa masih terdapat jurang dalam undang-undang, dasar dan pelaksanaan yang memerlukan tindakan segera dan bersepadu di peringkat nasional. SUHAKAM akan terus memantau kemajuan, bekerjasama dengan pihak berkepentingan yang berkaitan serta memperjuangkan pembaharuan selaras dengan komitmen Malaysia di bawah CEDAW, bagi memastikan ia benar-benar membawa perlindungan dan kesaksamaan kepada semua wanita dan kanak-kanak perempuan.

Berpandukan Strategi Gender ASEAN Parliamentarians for Human Rights (APF) yang memaklumkan kerja institusi hak asasi manusia kebangsaan, dan selaras dengan mandat hak asasi manusianya yang lebih luas, SUHAKAM kekal komited untuk menangani ketidaksamaan gender dari segi sdasar, struktur dan budaya. Ini termasuk memantau sistem yang memberi kesan kepada akses wanita kepada keadilan, melindungi kebebasan bersuara, menyokong undang-undang dan dasar yang responsif gender, serta menangani diskriminasi dan keganasan berasaskan gender. Usaha ini mencerminkan tekad SUHAKAM untuk memperarusperdanakan kesaksamaan gender di peringkat dalaman dan luaran, dengan mengintegrasikannya secara menyeluruh dalam semua prinsip hak asasi manusia.

Melalui cadangan penglibatan Parlimen di bawah susulan Strategi Gender APF, SUHAKAM menegaskan bahawa Hari Wanita Antarabangsa merupakan peluang penting untuk beralih daripada komitmen kepada tindakan. SUHAKAM menggesa semua pihak yang bertanggungjawab, khususnya institusi kerajaan, Parlimen dan pihak berkepentingan untuk bekerjasama memastikan hak asasi manusia dilindungi dan dikuatkuasakan secara berkesan serta diterjemahkan kepada keadilan yang konkrit dan hasil yang bermakna untuk semua wanita dan kanak-kanak perempuan di seluruh Malaysia.

-TAMAT-

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (SUHAKAM)

8 March 2026